Miras dosyalarında iki farklı takvim aynı anda işler: mirasın reddi için tanınan üç aylık süre ve vasiyetnameye yönelik itirazlar için öngörülen süreler. Bu iki takvimin karıştırılması, hem borçlu bir terekeye bağlanma hem de vasiyetnameye itiraz hakkının yitirilmesi sonucunu doğurabilir. Bu rehber, vasiyetname açıldıktan sonraki başvuru adımlarını sırasıyla ele alır.
Vasiyetnamenin Açılması Neyi Başlatır
Vasiyetname, ölümden sonra sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere tebliğ edilir. Bu tebligat, itiraz sürelerinin işlemeye başladığı andır. Açılıp okunma işlemi vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez; yalnızca varlığını tespit eder. Geçerliliğe ilişkin tartışmalar ayrı bir davanın konusudur. Tebligatı alan mirasçının ilk yapması gereken, tebliğ tarihini kayda geçirmek ve vasiyetnamenin tam metnini temin etmektir.
İki Ayrı Talep: İptal ve Tenkis
Vasiyetnameye yönelik itirazlar iki başlıkta toplanır ve karıştırılmamalıdır:
- İptal talebi: Vasiyetnamenin şekil şartlarına uyulmadan düzenlendiği, mirasbırakanın ehliyetsiz olduğu ya da irade sakatlığı bulunduğu iddiasına dayanır.
- Tenkis talebi: Vasiyetname geçerli olsa bile saklı paya tecavüz ettiği iddiasına dayanır ve tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar.
Her iki dava da hak düşürücü süreye tabidir ve süre, kural olarak tasarrufun öğrenilmesinden itibaren işler. İptal talebinde bulunulacaksa tenkis talebinin de terditli olarak ileri sürülmesi, iptal isteminin reddi hâlinde saklı pay korumasının devreye girmesini sağlar.
Mirasın Reddi Kararı: Geri Dönüşü Yok
Terekenin borca batık olduğu düşünülüyorsa mirasın reddi gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu bu iş için üç aylık bir süre öngörür; süre yasal mirasçılar için ölümü öğrenme tarihinden, vasiyetname ile atanmış mirasçılar için ise atamanın kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Bu süre içinde terekeye ilişkin işlem yapmak, örneğin banka hesabından para çekmek veya bir taşınmazı kiraya vermek, mirasın zımnen kabulü sayılabilir ve ret hakkını ortadan kaldırır.
Karar Vermeden Önce Yapılacak Envanter
- Veraset ilamı alınır ve mirasçılık sıfatı netleştirilir.
- Tereke malvarlığı için tapu, araç ve banka sorguları yaptırılır.
- Borç tarafı için icra dosyası, vergi ve kredi kayıtları taranır.
- Aktif ile pasif karşılaştırılır; belirsizlik varsa terekenin resmî defterinin tutulması talep edilir.
- Ret, kabul ya da resmî tasfiye seçeneklerinden biri süre dolmadan tercih edilir.
Kapanış
Miras uyuşmazlıklarında acele karar kadar gecikme de zarar verir; üç aylık süre çoğu zaman envanter tamamlanmadan dolar. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Vasiyetnamenin türü, saklı paylı mirasçıların durumu ve terekenin yapısı sizin dosyanızda farklı bir strateji gerektirebilir; tebligatı aldığınız hafta içinde hukuki görüş almanız önerilir.