Vasiyetnamenin açılmasıyla birlikte mirasçılar için birbirinden farklı iki tartışma başlar: belgenin geçerliliği ve saklı payın korunup korunmadığı. Bu iki mesele aynı dilekçede birleştirildiğinde çoğu zaman ikisi de zayıflar; talebin doğru adlandırılması ilk ve en kritik adımdır.
Açılma ile Başlayan Takvim
Sulh hukuk mahkemesince vasiyetnamenin açılıp ilgililere bildirilmesi, sürelerin işlemeye başladığı andır. Bildirimin tebliğ edildiği tarih, hem geçersizlik iddiası hem de saklı paya ilişkin talep bakımından hesabın başlangıcını oluşturur. Bu nedenle tebligat zarfı ve ekindeki vasiyetname örneği, dosyanın ilk belgesi olarak saklanmalıdır. Aile içinde sözlü olarak öğrenilen bilgiler bu tarihin yerini tutmaz.
Tenkis mi, İptal mi?
Vasiyetnamenin şekil şartına aykırılığı, ehliyetsizlik veya iradeyi sakatlayan bir durum ileri sürülüyorsa geçersizlik tartışması gündemdedir. Buna karşılık belge geçerli olmakla birlikte mirasbırakan tasarruf edebileceği oranı aşmışsa, TMK sisteminde saklı payı korumaya yönelik tenkis talebi söz konusu olur. İkisi birbirinin alternatifi olarak kurgulanabilir; ancak hangisinin asıl, hangisinin yedek talep olduğu dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Terekeyi Görünür Kılan Belgeler
- Tapu ve araç kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla dökümü.
- Banka hesap hareketleri ve ölüm tarihinden önceki devirler.
- Sağlığında yapılan bağışlamalara ilişkin sözleşme ve dekontlar.
- Şirket pay defteri kayıtları ve ortaklık payına ilişkin belgeler.
- Mirasbırakanın sağlık durumuna ilişkin dosyalar, ehliyet tartışması varsa.
Hesabın Kurulması
Saklı pay hesabı, ölüm anındaki malvarlığı üzerinden değil; sağlığında yapılan ve kanunen eklenmesi gereken kazandırmalar da dikkate alınarak yapılır. Bu nedenle yalnızca tapu kaydına bakarak yapılan değerlendirme yanıltıcı olur. Devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğu, bedel ödendiyse gerçekten el değiştirip değiştirmediği ayrıca incelenmelidir. HMK çerçevesinde bu tür belgelerin mahkeme aracılığıyla ilgili kurumlardan istenmesi talep edilebilir.
Süreyi Tüketen Davranışlar
Mirasçılar arasında yürütülen paylaşım görüşmeleri, süreyi kendiliğinden durdurmaz. Aynı şekilde terekeye ilişkin başka bir davanın açılmış olması da saklı paya ilişkin talebin süresini uzatmaz. Bu nedenle görüşmeler sürerken dahi hesap çalışması tamamlanmalı, süre dolmadan talep yöneltilmelidir. Sonradan yapılan ekleme ve düzeltmeler, asıl talebin süresinde ileri sürülmüş olması şartına bağlıdır.
Yukarıdaki bilgiler geneldir; mirasbırakanın tasarrufları, mirasçı sayısı ve tarihler sonucu belirgin biçimde değiştirdiğinden dosyanın uzman bir hukukçuyla birlikte incelenmesi gerekir.