Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur; paylaşma konusunda anlaşma yoksa ortaklığın giderilmesi gündeme gelir. Bu dosyalarda asıl gerilim, paylaşmanın kendisinden çok saklı pay tartışmasından doğar: sağlığında yapılan devirler saklı payı zedelemişse tenkis talebi devreye girer ve bu talep, davadan farklı olarak sıkı bir hak düşürücü süre rejimine tabidir. Rehber TMK ve HMK ekseninde bu iki hattı birlikte kurgular.
İlk Gün Yapılması Gerekenler
- Mirasçılık belgesi alınarak mirasçı çevresi kesinleştirilir
- Tapu, banka ve trafik kayıtları üzerinden tereke envanteri çıkarılır
- Ölümden önceki devir ve bağışlamalar tarih sırasıyla listelenir
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılma ve tebliğ tarihleri not edilir
- Mirasın reddi düşünülüyorsa, kanundaki kısa süre dolmadan karar verilir
Elbirliği Mülkiyetinden Paylaşmaya
Tereke ortaklığı sürerken tek başına tasarruf mümkün olmadığından, önce elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi ya da doğrudan terekenin paylaşılması istenir. Bütün mirasçıların davada yer alması zorunludur; yurt dışında bulunan veya adresi bilinmeyen mirasçılar için tebligat planı baştan yapılmazsa dosya aylarca duraklar.
Saklı Pay Zedelenmişse: Tenkis Hattı
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa hak düşürücü süreye ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması anından işleyen azami süreye bağlıdır. Süre öğrenme anına bağlandığı için, öğrenmenin ne zaman gerçekleştiği ispat konusudur: tapu sorgusu tarihi, banka yazısı veya noter ihtarı bu anı belgeler. Muvazaa iddiası ile tenkis talebi hukuken farklı temellere dayandığından, dilekçede birinin diğerinin yerine geçtiği varsayılmamalıdır.
Değer Tespitinde Sık Görülen Kırılmalar
- Devredilen taşınmazın devir tarihindeki değil, kanunun aradığı ana göre değerlenmesi gereğinin atlanması
- Denkleştirme yükümlülüğüne tabi kazandırmaların hesaba hiç katılmaması
- Terekeye ait borç ve cenaze giderlerinin aktiften düşülmemesi
- Bilirkişi raporuna karşı itirazın süresi içinde ve teknik gerekçeyle sunulmaması
Uzlaşma mı, Satış mı?
Paylaşmanın satışla sonuçlanması aile içi ekonomik kaybı büyütebilir. Mirasçılar arasında pay devri, taşınmazın bir mirasçıya özgülenip diğerlerine denkleştirme ödenmesi gibi seçenekler dava sürerken masaya konulabilir. Ancak tenkis için işleyen süre bu görüşmeler nedeniyle durmaz; talebin süresinde ileri sürülmesi ile müzakere paralel yürütülmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Tereke yapısı, tasarrufların niteliği ve öğrenme anı her dosyada farklı sonuç doğurduğundan, somut mirasa ilişkin adımları bir hukukçuyla birlikte planlamanız gerekir.