Saklı paylı mirasçı, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalarla payının zedelendiğini düşündüğünde önündeki en kritik seçim dava türüdür. Yanlış seçim, esasen haklı bir talebin süre yönünden kaybedilmesine neden olur. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde tenkis talebini ele alır.
Tenkis mi, Muvazaa mı, Denkleştirme mi
Üç kurum sık karıştırılır. Tenkis, geçerli olan ancak saklı payı zedeleyen kazandırmaların yasal sınıra indirilmesini sağlar. Mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği hâlde satış görüntüsü verdiği işlemlerde ise muvazaa iddiası gündeme gelir ve bu talep farklı şartlara tabidir. Mirasçılara sağlığında yapılan kazandırmaların paylaşımda hesaba katılması ise denkleştirme kurumuyla ilgilidir. Dilekçede talep sonucunun hangi kuruma dayandığı açıkça yazılmalıdır; terditli talep imkânı da bu aşamada değerlendirilir.
Hangi Kazandırma Hesaba Girer
- Sağlararası yapılan bağışlamalar ve bağış niteliğindeki devirler
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan kazandırmalar
- Mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısmın hesabı
- Terekenin aktif ve pasif kalemlerinin ölüm tarihindeki durumu
- Kazandırma konusu malın değerinin hangi tarihe göre belirleneceği
Süreyi Başlatan Öğrenme Anı
Tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği anda işlemeye başlar. Öğrenme anı çoğu dosyada tartışmalıdır: vasiyetnamenin okunduğu duruşma tarihi, tapu kaydının çıkarıldığı tarih ya da paylaşım görüşmelerinin yapıldığı tarih ileri sürülebilir. Bu nedenle iddiayı destekleyen her belgenin tarihinin saklanması, talebin kendisinden daha belirleyici olabilir.
Def'i Olarak İleri Sürme İmkânı
- Dava açma süresi geçmiş olsa bile, tenkis talebi belirli hâllerde savunma yoluyla ileri sürülebilir.
- Bu imkân, aleyhe açılmış bir davanın varlığına bağlıdır; kendiliğinden bir dava hakkı doğurmaz.
- Def'i olarak ileri sürülen talep de aynı hesaplama esaslarına dayanır.
- Bu nedenle tereke hesabı, dava açılmasa bile hazır tutulmalıdır.
Delil Toplama Sırası
Tapu ve banka kayıtlarının temini zaman aldığından, dilekçe yazılmadan önce bu taleplerin başlatılması gerekir. Değer tespiti bakımından keşif ve bilirkişi incelemesi çoğu dosyada kaçınılmazdır; bu nedenle taşınmazların mevcut durumu ve üzerindeki değişiklikler baştan belgelenmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir ve her terekede sonuç farklı olabilir. Süre işlemeye başladıktan sonra telafi imkânı sınırlı olduğundan, kazandırmayı öğrendiğiniz anda hukuki değerlendirme almanız önemlidir.