Miras bırakanın ölümünden sonra mirasçılar arasındaki en yaygın uyuşmazlık, terekedeki ortaklığın giderilmesidir. Ancak paylaşım tartışmasına girmeden önce, mirasın reddi için tanınan üç aylık sürenin kaçırılıp kaçırılmadığı belirlenmelidir. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde iki başlığı birlikte ele alır.
Üç Aylık Ret Süresi Neden Önce Gelir?
TMK, yasal mirasçılar için mirasın reddi süresini üç ay olarak öngörür ve bu süre kural olarak ölümün ve mirasçı olunduğunun öğrenildiği tarihten işler. Süre hak düşürücüdür; geçtikten sonra ret hakkı kural olarak kullanılamaz ve miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Terekenin borca batık olduğu dosyalarda bu üç ayın kaçırılması, mirasçıyı bizzat borçlu konumuna getirebilir. Bu nedenle paylaşım planı yapılmadan önce terekenin aktif ve pasifi çıkarılmalıdır.
Görev ve Yetkide Ayrım
- Mirasın reddi beyanı, miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yapılır.
- Terekenin tespiti, defter tutulması ve koruma önlemleri de aynı mahkemenin görev alanındadır.
- Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi ile ortaklığın giderilmesi talepleri sulh hukuk mahkemesinde görülür.
- Taşınmaza ilişkin paylaşımda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
- Tenkis, muris muvazaası ve miras sebebiyle istihkak gibi talepler asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer.
Paylaşım Öncesi Hazırlık
- Veraset ilamı ya da noterden mirasçılık belgesi temin edilir.
- Tapu, banka, araç ve şirket payı kayıtları için tereke araştırması yapılır.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler tarih ve bedel yönünden listelenir.
- Vasiyetname varsa açılması ve tebliği süreçleri takip edilir.
- Terekeye ilişkin borç ve alacaklar ayrı bir tabloya yazılır.
Süreye Bağlı Diğer Kritik Talepler
Saklı payı zedelenen mirasçının tenkis talebi, zedelenmenin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık ve her hâlde belirli bir üst süreye bağlıdır. Vasiyetnamenin iptali talepleri de öğrenmeden itibaren işleyen hak düşürücü sürelere tabidir. Bu talepler ortaklığın giderilmesi davasından bağımsız ilerlediği için, yalnızca paylaşım dosyası açmak diğer hakları korumaz. Uygulamada mirasçılar paylaşım davasını beklerken tenkis süresini kaçırabilmektedir.
Yanlış Merci ve Dosyanın Geri Dönmesi
Tenkis veya muvazaa iddiasının sulh hukuk mahkemesindeki paylaşım dosyasında ileri sürülmesi, bu talebin karara bağlanmasını sağlamaz. Görevsizlik kararı verildiğinde dosyanın doğru mahkemeye gönderilmesi HMK'nın öngördüğü kısa süre içinde istenmelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır ve arada geçen zaman hak düşürücü süreler bakımından telafi edilemez.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Terekenin yapısı ve mirasçıların sayısı sonucu doğrudan etkilediğinden, özellikle üç aylık ret süresi henüz dolmadıysa gecikmeksizin hukuki değerlendirme almanız önemlidir.