Miras bırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıkların büyük kısmı, yapılacak işlemin sırasının ve mahkemesinin karıştırılmasından doğar. TMK ve HMK ekseninde bu rehber, vasiyetname söz konusu olduğunda açılma, iptal ve tenkis aşamalarının hangi mahkemeye ait olduğunu ve hangi sürelerin işlediğini ele alıyor.
Vasiyetnamenin Açılması: İlk ve Zorunlu Adım
Vasiyetname ele geçtiğinde, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılıp ilgililere okunur. Bu işlem bir yargılama değil, tespit ve bildirim niteliğindedir. Mirasçılara gönderilen tebligat, sonraki dava süreleri açısından kritik bir başlangıç noktası oluşturduğundan tebliğ tarihinin bulunduğu belge saklanmalıdır.
İptal ve Tenkis: İki Ayrı Dava, İki Ayrı Amaç
Vasiyetnamenin iptali; ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekle aykırılık veya içeriğin hukuka aykırılığı gibi sebeplere dayanır ve amacı tasarrufu ortadan kaldırmaktır. Tenkis davası ise vasiyetnameyi geçersiz kılmaz; saklı paylı mirasçının payına yapılan tecavüzü kanuni sınıra indirmeyi amaçlar. Aynı olayda her iki talebin de gündeme geldiği durumlarda, talepler arasındaki kademe ilişkisinin dilekçede açıkça kurulması gerekir.
Sürenin Başlangıcı Öğrenme Anına Bağlıdır
İptal ve tenkis davalarında süre, kural olarak davacının tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği ana göre işlemeye başlar; ayrıca ölüm ve açılma tarihlerine bağlanan üst sınırlar bulunur. Bu yapı, sürenin herkes için aynı gün başlamadığı anlamına gelir. Bu nedenle her mirasçı için ayrı bir öğrenme tarihi kaydı tutulmalı, tebligat parçaları ve yazışmalar bu tarihi ispat edecek şekilde arşivlenmelidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Vasiyetnamenin açılması ve mirasçılık belgesi talepleri sulh hukuk mahkemesinde görülür.
- İptal, tenkis ve mirasın paylaşılmasına ilişkin davalar asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
- Yer bakımından yetki, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesine göre belirlenir.
- Terekede taşınmaz varsa, tapu kaydına şerh ve tedbir talepleri ayrıca değerlendirilir.
Paylaşım Aşamasında Kaybedilen Zaman
İptal veya tenkis dosyası sürerken terekedeki mal varlığı el değiştirebilir. Bu nedenle taşınmazlar için tapu kaydına konulacak tedbir, banka hesapları bakımından bilgi talepleri ve tereke temsilcisi atanması seçenekleri erken aşamada gündeme getirilmelidir. Paylaşım davası açılmadan önce mal varlığı listesinin, borçların ve yapılan ölüme bağlı tasarrufların tek bir tabloda toplanması, yargılamanın uzamasını azaltır.
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amacı taşır. Aile yapısı, tasarrufun şekli ve terekenin içeriği sonucu belirgin biçimde değiştirebilir; vasiyetnamenin size tebliğ edildiği tarihten itibaren gecikmeden bir hukukçuya danışmanız yararlı olacaktır.