Vasiyetname açıldıktan sonra mirasçıların önünde birbirinden farklı hukuki yollar belirir ve bu yolların her birinin kendi süresi vardır. Uygulamada en sık karşılaşılan kayıp, tereke içinde uzlaşma arayışı sürerken dava sürelerinin sessizce dolmasıdır. Bu rehber, vasiyetname ile ilgili taleplerde görev, yetki ve süre eksenini birlikte inceler.
Üç Ayrı Dava, Üç Ayrı Süre
TMK sisteminde vasiyetnameye yönelik talepler tek bir kalıba girmez. Vasiyetnamenin şekil ve ehliyet yönünden sakat olduğu iddiası iptal davasının; saklı pay oranının ihlal edildiği iddiası tenkis davasının; vasiyetnamenin baştan itibaren hüküm doğurmadığı iddiası ise butlan tartışmasının konusudur. Bu talepler farklı hukuki sebeplere dayandığı için sürelerinin de ayrı hesaplanması gerekir. Tek dilekçede birleştirilirken hangi talebin hangi süreye tabi olduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Sürenin Başlangıcı Nedir
Vasiyetnameye ilişkin sürelerde başlangıç anı, çoğu zaman ölüm tarihi değil; ilgilinin vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği andır. Sulh hukuk mahkemesinde yapılan vasiyetnamenin açılması işlemi ve mirasçılara yapılan bildirim bu bakımdan kritik bir tarihtir. Bildirimin tebliğ edildiği gün mutlaka kaydedilmeli, dosya bu tarihe göre planlanmalıdır. Yurt dışında bulunan mirasçılar bakımından tebligat ve vekâlet süreçlerinin uzayabileceği baştan hesaba katılmalıdır.
Görev ve Yetki
- Vasiyetnamenin açılması ve mirasçılık belgesi gibi çekişmesiz işler sulh hukuk mahkemesinin alanındadır.
- İptal ve tenkis gibi çekişmeli davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Yetki bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir; taşınmazın bulunduğu yer bu kuralı tek başına değiştirmez.
- Yargılama usulü HMK hükümlerine tabidir; delil sunma ve iddiaların genişletilmesi yasağı bakımından ilk dilekçeler belirleyicidir.
İspat Dosyasını Kurmak
- Vasiyetnamenin türü belirlenir: resmî, el yazılı veya sözlü; her birinin şekil şartları farklıdır.
- El yazılı vasiyetnamede tarih, imza ve metnin tamamının el yazısı olması hususları incelenir.
- Ehliyet tartışması varsa, düzenleme tarihine yakın dönem sağlık kayıtları ve tedavi geçmişi toplanır.
- Tereke kapsamındaki malvarlığı, ölüm tarihi itibarıyla listelenir; sağlığında yapılan devirler ayrıca not edilir.
- Saklı pay hesabı için mirasçı sıfatları ve dereceler doğru kurulur.
Terekeyi Korumaya Yönelik Talepler
Dava süresi işlerken tereke malvarlığının azalması ihtimali göz ardı edilmemelidir. Tereke tespiti, defter tutulması ve gerektiğinde tedbir talepleri, esas davadan bağımsız olarak erken aşamada gündeme getirilebilir. Bankalardaki hesaplar ve tapu kayıtları bakımından bilgi talebi, dava dilekçesinde ayrıca istenmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; vasiyetnamenin türü, mirasçı yapısı ve öğrenme tarihi sonucu doğrudan etkiler. Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin bildirim eline ulaşan mirasçının, süreler kısa olduğundan gecikmeden hukuki değerlendirme alması yerinde olur.