Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalarla saklı payı zedelenen mirasçının başvurduğu yoldur ve Türk Medeni Kanunu bu davayı açık biçimde hak düşürücü sürelere bağlamıştır. Süre kaçırıldığında, kazandırma açıkça saklı payı ihlal etse dahi dava esasa girilmeden reddedilir. Bu rehber, süre ve hesap eşiklerini birlikte denetlemek içindir.
Sürenin başladığı an
Süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihte işlemeye başlar; ayrıca öğrenmeden bağımsız olarak işleyen bir üst süre de bulunur. Uygulamada tartışma çoğunlukla öğrenme tarihi üzerinde yoğunlaşır: tapu kaydının çıkarıldığı gün, vasiyetnamenin açılıp okunduğu duruşma tarihi veya banka kayıtlarının temin edildiği tarih bu bakımdan belirleyici olabilir. Bu nedenle her belgenin ne zaman ve nasıl elde edildiği kayıt altına alınmalıdır.
Def'i olarak ileri sürme imkânı
Saklı payı zedelenen mirasçı, kendisine karşı bir talep yöneltildiğinde tenkis iddiasını savunma olarak da ileri sürebilir. Bu imkân dava açma süresinden bağımsız bir işlev görür ve süre geçmiş dosyalarda tek çıkış yolu olabilir. Ancak bu savunmanın kapsamı, yöneltilen talebin sınırıyla belirlidir; bu nedenle bağımsız dava açma imkânı varken def'iye güvenmek riskli bir tercihtir.
Hesabın kurulması
- Terekenin mirasbırakanın ölüm tarihindeki durumunun tespiti
- Sağlararası kazandırmaların değer ve tarih olarak listelenmesi
- Denkleştirmeye tabi kazandırmalar ile tenkise tabi olanların ayrılması
- Kazandırmaların hangi sırayla tenkis edileceğinin belirlenmesi
- Taşınmaz kazandırmalarda değer artışının nasıl hesaplanacağı
Muvazaa iddiasıyla ilişkisi
Görünürde satış olarak yapılan ancak gerçekte bağış niteliği taşıyan devirler bakımından, tenkis dışında ayrı bir hukuki yol daha bulunur ve bu yolun süre rejimi farklıdır. İki talebin bir arada nasıl kurulacağı, terekenin yapısına ve delil durumuna göre belirlenir; talepler arasındaki kademeli ilişki dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Dosya açılmadan önceki son kontrol
Veraset ilamı, tapu ve banka kayıtlarının temini, tereke tespiti talebi ve varsa vasiyetnamenin açılması süreci birlikte planlanmalıdır. Belgeler tamamlanmadan açılan dava, değer tespiti aşamasında uzayacağı gibi, eksik gösterilen kazandırmalar nedeniyle sonradan genişletme sorunları doğurur.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; terekenin yapısı ve kazandırmaların biçimi sonucu değiştirir. Süre işlemeye başlamış olabileceğinden, ihlali fark ettiğiniz anda uzman görüşü almanız önemlidir.