Miras işlerinde çoğu hak kaybı, mirasçıların taleplerinin haksız olmasından değil, TMK ve HMK'nın öngördüğü farklı takvimlerin birbirine karıştırılmasından doğar. Veraset ilamının alınması ile terekeye ilişkin davaların süreleri birbirinden bağımsız işler; ilam elde edildi diye zamanaşımı durmaz.
Mirasçılık belgesi: kimden, nasıl
Mirasçılık belgesi, mirasçılar tarafından sulh hukuk mahkemesinden istenebileceği gibi noterden de talep edilebilir. Ancak yabancılık unsuru taşıyan, mirasçılık sıfatı çekişmeli olan veya nüfus kayıtlarından mirasçıların tespit edilemediği hâllerde noter yolu kapanır ve mahkemeye başvurmak gerekir. Belgenin gerçek durumu yansıtmadığı düşünülüyorsa iptali ayrı bir dava konusudur ve bu talep herhangi bir süreye bağlı değildir.
Süreye tabi olan başlıca talepler
- Mirasın reddi: Yasal mirasçılar için ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri, atanmış mirasçılar için tasarrufun bildirildiği andan itibaren işleyen kısa ve kesin bir süre söz konusudur; süre geçtiğinde miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır.
- Tenkis: Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen süre ile her hâlde tasarrufun açılmasından itibaren işleyen üst süre birlikte hesaplanır.
- Vasiyetnamenin iptali: İptal sebebinin ve tasarrufun öğrenilmesine bağlı süre uygulanır.
- Miras sebebiyle istihkak: Mirasçının, tereke malını elinde bulunduranı ve hakkını öğrenmesine bağlı takvim işler.
Görev ve yetkinin ortak noktası
Terekeye ilişkin davalarda yetki, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir; bu yetki birçok talep bakımından kesindir ve taraf iradesiyle değiştirilemez. Görev bakımından ise ayrım belirgindir: mirasçılık belgesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve tereke temsilcisi atanması gibi işler sulh hukuk mahkemesinde; tenkis, mirasın paylaştırılması, muris muvazaası ve istihkak gibi çekişmeli davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Terekeyi korumak için erken atılacak adımlar
- Terekenin tespiti ve defter tutulması talebiyle mal varlığının dondurulması
- Tapu, banka ve şirket kayıtlarının mirasçılık belgesiyle birlikte istenmesi
- Ölüme yakın tarihli devirlerin tarih ve bedel yönünden listelenmesi
- Borca batıklık şüphesi varsa mirasın reddi süresi geçmeden karar verilmesi
- Paylaşım görüşmelerinin süreleri durdurmadığının not edilmesi
Muvazaa iddiasında ispat düzeni
Devrin görünürdeki bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasındaki fark, devralanın ödeme gücü, mirasbırakanın sağlık durumu ve devirlerin zamanlaması birlikte değerlendirilir. İddia, tek bir belgeye değil bu unsurların bütününe dayandırıldığında güç kazanır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Ölüm tarihi, kayıtların içeriği ve mirasçıların öğrenme anı takvimi tümüyle değiştirebileceğinden, özellikle ret ve tenkis gibi kısa süreli talepler için gecikmeden bir hukukçuya başvurmanız gerekir.