Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını zedeliyorsa, denge tenkis davasıyla kurulur. Bu dava sonuç verirken en çok takıldığı yer esas değil, iki teknik eşiktir: davanın nerede açılacağı ve hak düşürücü sürenin hangi olayla başladığı.
Kim Saklı Paylıdır, Ne Kadar İstenebilir?
TMK, altsoy ve eş gibi belirli mirasçılara yasal miras payının bir bölümü üzerinde dokunulmaz bir hak tanır. Tenkis, kazandırmanın tamamının iptalini değil, saklı payı aşan kısmın indirilmesini sağlar. Bu nedenle dava dilekçesinde talep, kazandırmanın tümüne değil, saklı payı ihlal eden orana yöneltilir. Terekenin aktif ve pasifiyle birlikte hesaplanması, mirasbırakanın ölüm tarihindeki değerler esas alınarak yapılır.
Yetkili Mahkeme Tartışmaya Açık Değildir
Miras davalarında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlıdır ve bu yetki kesin niteliktedir. Mirasçıların yerleşim yeri veya taşınmazın bulunduğu yer belirleyici olmaz. Görev bakımından dava asliye hukuk mahkemesinde görülür; tenkis ile birlikte muvazaa iddiası da ileri sürülüyorsa, bu iki talebin hukuki sebepleri ve sonuçları farklı olduğundan dilekçede ayrı ayrı ve kademeli kurulması gerekir.
Sürenin Başlangıcı: Ölüm mü, Öğrenme mi?
Tenkis davası hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık ve her hâlde tasarrufun türüne göre belirlenen daha uzun bir süreyle sınırlıdır. Öğrenme anı çoğu kez tapu kaydının incelendiği veya vasiyetnamenin okunduğu tarihtir. Pratikte kritik olan, bu tarihin belgeyle gösterilebilmesidir; sözlü beyanlar süre tartışmasında zayıf kalır.
- Vasiyetnamede sürenin başlangıcı, vasiyetnamenin açılıp okunması işlemine bağlanır.
- Sağlararası kazandırmalarda öğrenme, tapu veya banka kaydının görülmesiyle somutlaşır.
- Süre geçse dahi, def'i yoluyla tenkis ileri sürme imkânı ayrıca değerlendirilir.
Hesabın Delili
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneğiyle mirasçılık çemberinin kesinleştirilmesi.
- Tapu, banka, araç ve şirket pay kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla dökümü.
- Kazandırmaların tarih sırasına göre dizilip her biri için bedel karşılığı olup olmadığının belirlenmesi.
- Değer tespiti için bilirkişi talebinin dava dilekçesinde ileri sürülmesi.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirmedir; kazandırmanın türü, mirasçı sayısı ve öğrenme tarihi hesap ile süreyi birlikte değiştirir. Tereke kayıtlarını topladıktan sonra hesabı bir hukukçuyla birlikte çıkarmanız, hem talep miktarını hem de takvimi netleştirir.