Mirasçının önündeki en zor kararlardan biri, terekeyi reddetmek ile saklı payını korumak arasındaki tercihtir. TMK ve HMK hükümleri çerçevesinde reddi miras yoluna gidilirken, mahfuz pay (saklı pay) talebiyle bağdaşmayan işlemler yapılması hak kaybı doğurabilir.
Üç Aylık Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar
Mirasın reddi, kanunda öngörülen üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir. Sürenin başlangıcı yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri, atanmış mirasçılar için ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihtir. Ölüm tarihi ile öğrenme tarihinin farklı olduğu hallerde, öğrenmeyi gösteren belge (bildirim yazısı, nüfus kaydına erişim tarihi) dosyada bulunmalıdır. Süre geçtikten sonra yapılan ret beyanı kural olarak sonuç doğurmaz.
Ret ile Tenkis Talebinin Çelişmesi
Mirası reddeden kişi, kural olarak terekeden pay talep eden bir konumda olmadığından, saklı payına dayanan tenkis talebini de kendi eliyle zayıflatmış olur. Bu nedenle mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler nedeniyle saklı payın zedelendiği düşünülüyorsa, ret kararı verilmeden önce şu değerlendirme yapılmalıdır:
- Terekenin borcu, aktifini gerçekten aşıyor mu?
- Sağlararası kazandırmalar tereke hesabına dahil edildiğinde tablo değişiyor mu?
- Muvazaalı devir iddiası ileri sürülebilecek işlemler var mı?
- Diğer mirasçıların tutumu paylaşımı nasıl etkiler?
Karar Vermeden Önce: Terekenin Defterinin Tutulması
Terekenin borç yükü net değilse, doğrudan ret yerine defter tutulmasını istemek daha ölçülü bir adımdır. Bu yolla malvarlığı ve borçlar resmi olarak tespit edilir; mirasçı, tabloyu gördükten sonra kabul veya ret yönünde karar verebilir. Defter tutma talebinin de kendine özgü süresi bulunduğundan, ölüm tarihinden itibaren geçen süre yakından izlenmelidir.
Hükmen Reddin Sınırları
Mirasbırakanın ödemeden aczi ölümü anında açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Ancak bu durumda dahi mirasçının tereke mallarına el atması, bunları kullanması veya gizlemesi ret sonucunu ortadan kaldırabilir. Bu nedenle aczi bilinen terekelerde bile, tereke malvarlığına dokunulmaması ve gerektiğinde tespit davası açılması güvenli yoldur.
Adım Sırası
- Ölüm ve öğrenme tarihleri belgelenir.
- Tapu, banka ve icra kayıtlarından tereke tablosu çıkarılır.
- Saklı pay hesabına etki eden devirler listelenir.
- Ret, defter tutma veya kabul kararı bu tablo üzerinden verilir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; mirasçılık sıfatı, tereke yapısı ve yapılan devirlerin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, karar aşamasına gelmeden hukuki görüş alınması yerinde olacaktır.