Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını zedeliyorsa, başvurulacak yol tenkis davasıdır. Bu davada asıl zorluk çoğu zaman hesaplama değil; sürenin ne zaman işlemeye başladığının ve hangi kazandırmaların hangi sırayla tenkise tabi olacağının belirlenmesidir. TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın ispat düzeni bu noktada birlikte okunmalıdır.
Saklı Payın Zedelenip Zedelenmediğinin Tespiti
İlk adım, tenkis hesabına esas alınacak terekenin oluşturulmasıdır. Ölüm anındaki malvarlığına, mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve kanunen hesaba katılması gereken kazandırmalar eklenir; borçlar düşülür. Bu işlem yapılmadan saklı payın zedelendiğini iddia etmek, dosyanın ilk celsede zayıflamasına yol açar. Bağışlama görünümlü ancak gerçekte mal kaçırma amacı taşıyan devirlerde muvazaa iddiasının mı yoksa tenkis talebinin mi öne çıkarılacağı da bu aşamada kararlaştırılır; iki talep birlikte ve kademeli olarak ileri sürülebilir.
Kritik Olan Süre Takvimi
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık, her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıllık süreye tabidir. Vasiyetnameye dayanan hâllerde başlangıç, vasiyetnamenin açılıp okunduğunun öğrenilmesine bağlanır. Bir yıllık sürenin hak düşürücü niteliği, dosyanın esasına hiç girilmeden reddedilmesi sonucunu doğurabilir. Öğrenme anının ispatı bakımından vasiyetname açılış tutanağının tebliğ tarihi, tapu kaydının çıkarıldığı tarih veya banka bilgi taleplerinin yanıt tarihi belirleyici olur.
Dava Hazırlığında İzlenecek Sıra
- Mirasçılık belgesinin alınması ve saklı paylı mirasçı sıfatının belirlenmesi
- Tapu, banka ve trafik tescil kayıtlarıyla mirasbırakanın devir geçmişinin çıkarılması
- Kazandırmaların bağış, ivazlı devir veya karma nitelik bakımından sınıflandırılması
- Terekenin hesaplanması ve saklı pay oranının somut rakama dönüştürülmesi
- Talebin kademeli kurulması ve gerekiyorsa tapuya tedbir istenmesi
Karşı Tarafın Tipik Savunmaları
- Devrin gerçek bedel karşılığı yapıldığı ve bağış sayılamayacağı
- Kazandırmanın mirasbırakanın olağan bakım ve destek yükümlülüğünden doğduğu
- Davacının öğrenme tarihinin çok daha eski olduğu ve sürenin dolduğu
- Tenkis yerine denkleştirme hükümlerinin uygulanması gerektiği
Bu savunmalar öngörülerek, dava dilekçesinde devrin bedelsiz niteliğine ilişkin somut veri sunulması gerekir. Devir tarihindeki emlak değeri ile senette yazan bedel arasındaki fark, banka hesaplarında bedel geçişinin bulunmaması ve devralanın o tarihteki ödeme gücü bu bakımdan ele alınır.
Sürenin Korunması İçin Pratik Not
Terekenin tam olarak çıkarılamadığı hâllerde beklemek yerine, belirsiz alacak veya kısmi dava seçenekleri değerlendirilerek sürenin kesilmesi gündeme gelebilir. Kayıtlar tamamlandıkça talep genişletilebilir; ancak bu tercihin usul sonuçları önceden hesaplanmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel bir yol haritasıdır. Her tereke dosyasında mirasçı sayısı, kazandırmaların niteliği ve öğrenme tarihi farklı sonuç doğurur; adım atmadan önce kayıtlarınızla birlikte hukuki değerlendirme alınması uygun olur.