Miras uyuşmazlıklarında sıkça karıştırılan iki süre vardır: mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre ile tenkis davasının tabi olduğu hak düşürücü süre. Bunlar farklı kurumlara aittir ve biri diğerinin yerine geçmez. Aşağıdaki çerçeve, TMK ve HMK ekseninde saklı pay ihlallerinde izlenecek yolu açıklar.
Üç Aylık Süre Tenkisin Süresi Değildir
Mirasın reddi, mirasçının terekedeki borçlardan sorumlu olmamak için başvurduğu bir yoldur ve kanunda kısa bir süreye bağlanmıştır. Tenkis ise saklı payı zedelenen mirasçının, kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesini istemesidir. Reddi düşünen mirasçının aynı zamanda tenkis talep etmesi çoğu halde çelişki doğuracağından, iki kararın birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Tenkiste Hak Düşürücü Süre
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye ve her halde mirasın açılmasına bağlanan daha uzun bir üst süreye tabidir. Buradaki kritik nokta öğrenme anıdır: vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, tapu kaydının incelendiği tarih veya banka kayıtlarının elde edildiği tarih öğrenme anını değiştirebilir. Bu nedenle dosyada öğrenmeyi belgeleyen tarihli evrak bulundurulmalıdır.
Terekenin Tespiti ve Saklı Payın Hesabı
- Mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı ile borçları listelenir.
- Sağlığında yaptığı devirler, bağışlamalar ve sigorta türü kazandırmalar ayrı bir sütunda toplanır.
- Tapu, banka, trafik ve şirket pay kayıtları terekenin tespiti talebiyle celbedilir.
- Saklı pay oranları, mirasçının sıfatına göre ayrı ayrı belirlenir.
- Kazandırmaların değeri, ölüm tarihindeki durum esas alınarak hesaplanır.
Tenkis mi, Tapu İptali mi?
Mirasbırakanın mal kaçırma amacıyla yaptığı görünürdeki satışlarda muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası gündeme gelir. Bu dava ile tenkis davasının koşulları ve süre rejimi aynı değildir; muvazaaya dayalı talepler yerleşik uygulamada hak düşürücü süreye bağlı tutulmamaktadır. Talebin nitelendirilmesi yanlış yapıldığında dosya süre yönünden kapanabilir; bu nedenle terditli talep kurgusu sıklıkla tercih edilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin yapısı, kazandırmaların türü ve mirasçıların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, süre işlemeye başlamadan bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.