Tenkis, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile mirasçının saklı payı arasındaki dengeyi kuran bir düzeltme aracıdır. Dava başarılı olduğunda tasarruf tümüyle geçersiz sayılmaz; saklı payı zedeleyen kısım oranında indirilir. TMK ve HMK çerçevesinde bu yazı, tereke hesabının nasıl kurulacağını, hangi kazandırmaların hesaba katılacağını ve dava hakkını sona erdiren süreleri ele alıyor.
Önce Tereke Tablosu, Sonra Dava Dilekçesi
Tenkis hesabı, ölüm anındaki malvarlığı üzerinden yapılan basit bir çıkarma işlemi değildir. Terekeye dahil aktifler ve borçlar belirlendikten sonra, mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan kazandırmalar hesaba eklenir. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce şu tablo çıkarılmalıdır: taşınmaz ve taşınır varlıklar, banka hesapları, şirket payları, sağlığında yapılan devirler, bunların yapıldığı tarihler ve karşılık alınıp alınmadığı.
Hangi Kazandırmalar Tartışmaya Girer
- Ölüme bağlı tasarruflar: vasiyetname ve miras sözleşmesi ile yapılan kazandırmalar
- Sağlararası devirler: bedelsiz ya da bedeli düşük gösterilen satışlar
- Mirasçılardan birine yapılan ve denkleştirmeye tabi olabilecek ödemeler
- Sigorta ve benzeri kurumlar üzerinden sağlanan menfaatler
- Devredilen taşınmazın devir tarihindeki ve ölüm anındaki değeri
Değer tespiti dosyanın en çok tartışılan kısmıdır; bu yüzden emsal değer araştırması ve bilirkişi incelemesi talebi baştan ileri sürülmelidir.
Tenkis ile Muvazaa Ayrımı Neden Önemli
Bir devir işlemine karşı iki farklı yol izlenebilir. Devir gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi gösterildiyse muris muvazaası iddiası gündeme gelir ve bu yolda tasarrufun tümüyle geçersizliği tartışılır. Devir gerçek olmakla birlikte saklı payı zedeliyorsa tenkis yoluna gidilir. İkisi farklı hukuki sonuç doğurduğundan, dilekçede talebin hangi sırayla ileri sürüleceği stratejik bir tercihtir; kademeli talep kurgusu çoğu dosyada tercih edilir.
Süre Riski: Öğrenme Anı Nasıl Belirlenir
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen süreye ve her hâlde tasarrufun açıklanmasından ya da mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir süreye tabidir. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; yani hâkim tarafından resen dikkate alınır ve karşı tarafın ileri sürmesi beklenmez.
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tutanağın tarihini dosyaya koyun.
- Tapu kayıtlarının ne zaman temin edildiğini gösteren belgeleri saklayın.
- Süre dolmak üzereyse önce davayı açıp değer hesabını yargılama içinde tamamlayın.
- Diğer mirasçıların dava açıp açmadığını kontrol edin; talep herkes için kendiliğinden sonuç doğurmaz.
Not
Miras dosyalarında aile içi ilişkiler ile hesap tekniği iç içe geçer ve her tereke kendine özgüdür. Bu genel açıklamalar somut dosyanızdaki hesabı yansıtmayabilir; kayıtlarınızla birlikte bir avukattan destek almanız yerinde olacaktır.