Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler ve ölüme bağlı tasarruflar, mirasçının kanunen korunan payını zedeleyebilir. TMK ve HMK çerçevesinde bu durumun karşılığı tenkis talebidir; tereke üzerindeki ortaklığın giderilmesi ise ayrı bir yol olarak yürür. Bu rehber, iki davanın birlikte planlanmasını ve bildirim gecikmelerinin süre üzerindeki etkisini konu alır.
İki Davayı Karıştırmamak
Ortaklığın giderilmesi davası, terekedeki malın paylaşılmasını sağlar; hangi mirasçının ne kadar hak sahibi olduğunu yeniden belirlemez. Saklı payın zedelendiği iddiası ise tenkis talebiyle ileri sürülür ve sonucunda tasarruf, saklı payı ihlal eden kısım bakımından etkisini yitirir. Bir mirasçının önce paylaşım davası açıp saklı pay iddiasını gündeme getirmemesi, sonradan telafisi zor bir sonuç doğurabilir; bu nedenle iki talebin sırası baştan kurgulanmalıdır.
Süreyi Kaçırtan Tipik Senaryolar
- Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin bildirimin eline geç ulaşması
- Yurt dışında yaşayan mirasçıya yapılan tebligatın uzaması
- Devrin muvazaalı olduğu düşüncesiyle tenkis talebinin hiç ileri sürülmemesi
- Tapu kayıtları incelenmeden, tasarrufun tarihine dair varsayımla hareket edilmesi
- Öğrenme tarihinin belgelenmemesi nedeniyle sürenin başlangıcının tartışmalı kalması
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir süreye ve her hâlde tasarrufun türüne göre belirlenen daha uzun bir azami süreye tabidir. Öğrenme tarihini ispatlayacak belgeleri, örneğin vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanağın tebliğ evrakını, en baştan ayırmak gerekir.
Tereke Fotoğrafını Çıkarmak
- Mirasçılık belgesini alıp mirasçı çevresini kesinleştirin.
- Miras bırakanın son yıllardaki tapu devirlerini, tarih ve bedel sütunlu bir tabloya dökün.
- Banka hesap hareketleri ve varsa şirket pay devirlerini aynı tabloya ekleyin.
- Devirlerde gösterilen bedel ile emsal değer arasındaki farkı not edin.
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa metnini ve açılma tarihini dosyanın başına koyun.
Bedelsiz Devir mi, Görünürde Satış mı
Uygulamada en çok tartışılan nokta, tapuda satış olarak gösterilen devrin gerçekte karşılıksız olup olmadığıdır. Bu iddiada satış bedelinin fiilen ödendiğini gösteren banka kaydının bulunmaması, alıcının ödeme gücü, devir tarihindeki emsal değer ve taraflar arasındaki yakınlık birlikte değerlendirilir. Aynı olguda hem muris muvazaası hem tenkis gündeme gelebileceğinden, talep sıralaması dilekçede açıkça kurulmalıdır.
Paylaşıma Geçerken
Saklı pay tartışması sonuçlandığında ortaklığın giderilmesi aşamasına geçilir. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi, taşınmazın aynen bölünmeye elverişli olup olmadığı ve satış hâlinde kıymet takdiri, bu aşamanın belirleyici başlıklarıdır.
Bu metin genel bilgilendirme içindir. Terekenin yapısı, tasarrufların tarihi ve mirasçıların sayısı değerlendirmeyi tümüyle değiştirebileceğinden, talepte bulunmadan önce bireysel bir hukuki inceleme yaptırmanız uygun olur.