Vasiyetname bulunan terekelerde paylaşım, çoğu zaman mirasçıların birbirinden farklı zamanlarda haberdar olmasıyla karmaşıklaşır. Sulh hukuk mahkemesinde vasiyetnamenin açılıp okunması sonrası yapılan bildirimlerin bir mirasçıya geç ulaşması, o mirasçının itiraz ve iptal seçeneklerini fiilen daraltır. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde vasiyete dayalı paylaşımı yürütürken bildirim zamanlamasını hangi noktalarda kontrol altına almak gerektiğini ele alır.
Vasiyetnamenin Açılmasından Sonraki İlk Hafta
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesince açılır ve ilgililere bildirilir. Bu bildirimin kendisi, sonraki tüm sürelerin başlangıç noktasıdır. Mirasçı yurt dışındaysa, adresi güncel değilse veya tebligat yakınına yapılmışsa fiili öğrenme ile tebliğ tarihi arasında fark oluşur. İlk yapılması gereken, dosyanın hangi mahkemede olduğunu ve tebliğ tarihlerini dosya üzerinden doğrulamaktır; kulaktan duyma tarihe göre plan yapmak riskli bir tercihtir.
Hangi Yol: İptal mi, Tenkis mi, Ortaklığın Giderilmesi mi
Vasiyete karşı çıkmanın yolu, itirazın gerekçesine göre değişir:
- Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı olduğu, mirasbırakanın ehliyetinin bulunmadığı veya iradesinin sakatlandığı ileri sürülüyorsa iptal davası gündeme gelir.
- Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı paya tecavüz ediyorsa tenkis davası açılır; burada hesaplama terekenin tamamı üzerinden yapılır.
- Paylaşım fiilen tıkanmışsa ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir.
Bu üç yolun süreleri ve ispat yükü aynı değildir; yanlış yolun seçilmesi, doğru yolun süresini tüketebilir.
Tereke Envanterini Bildirim Beklemeden Kurun
Bildirimin gecikmesi ihtimaline karşı, mirasçının kendi envanterini bağımsız olarak oluşturması en etkili savunmadır. Tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, ticari ortaklık payları, araç kayıtları ve mirasbırakanın son dönem devirlerine ilişkin belgeler bir arada toplanmalıdır. Ölümden önceki devirler, tenkis ve muvazaa tartışmasının merkezinde yer aldığı için tarih sırasıyla kayda geçirilmelidir.
Mirasın Reddi ile Zamanlama İlişkisi
Terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasın reddi için kanunda öngörülen süre mirasçılık sıfatının öğrenilmesinden itibaren işler. Vasiyetname bildiriminin geç ulaşması bu sürenin başlangıcı yönünden tartışma doğurabileceğinden, öğrenme anını belgeleyen kayıtların saklanması önem taşır. Reddin sonuçları alt derecedeki mirasçılara geçtiği için karar ailenin tamamıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Paylaşımı Anlaşmayla Bitirmenin Sınırları
Mirasçılar arasında yapılacak paylaşım sözleşmesi, dava yükünü ortadan kaldırabilir; ancak taşınmaz içeren paylaşımlarda şekil şartına uyulmaması sözleşmeyi işlevsiz bırakır. Anlaşma yolu denenirken dava süreleri durmaz; bu nedenle görüşmeler sürerken süre takviminin ayrıca izlenmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme içindir. Vasiyetnamenin türü, mirasçı çevresi ve terekenin bileşimi sonucu belirleyeceğinden, kendi dosyanız için profesyonel bir değerlendirme almanız uygun olacaktır.