Terekede birden fazla mirasçı varsa, mülkiyet kendiliğinden elbirliği hâlinde doğar ve hiçbir mirasçı tek başına tereke üzerinde serbestçe tasarruf edemez. Paylaşma talebiyle açılan dava bu ortaklığı sona erdirmeyi amaçlar; ancak saklı payla ilgili bir tartışma varsa, paylaşmanın hangi rakamlar üzerinden yapılacağı henüz belirsizdir. Bu iki sürecin sırasını yanlış kurmak, paylaşımı baştan çürütür.
Elbirliği mülkiyetin yarattığı usul zorunluluğu
Elbirliği mülkiyetinde mirasçılar tereke üzerinde birlikte hak sahibidir. Bu nedenle terekeye ilişkin pek çok işlemde tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi ya da davada taraf olarak yer alması gerekir. Bir mirasçının atlanması, tek başına dosyanın esasına girilmesini engelleyen bir eksikliktir. Mirasçılardan biri sonradan vefat etmişse onun mirasçılarının da dosyaya dahil edilmesi zorunludur; bu güncelleme yapılmadan yürütülen yargılama sonuçsuz kalır.
Önce hangi dosya sonuçlanmalı
Saklı payın zedelendiği iddiası varsa, paylaşmaya konu terekenin sınırları henüz kesinleşmemiş demektir. Tenkis ya da muvazaaya dayalı tapu iptali talepleri kabul edildiğinde terekeye yeni değerler dönebilir. Bu nedenle paylaşma dosyasında, devam eden bu tür bir davanın bekletici mesele yapılması gündeme gelir. Bu talebin dosyaya süresinde ve gerekçesiyle sunulması, sonradan yeniden paylaşma tartışması açılmasını önler.
Terekeyi netleştiren adımlar
- Mirasçılık belgesiyle mirasçı çevresinin ve payların sabitlenmesi
- Tereke borçlarının ve alacaklarının ayrı ayrı listelenmesi
- Sağlararası devirlerin tapu ve banka kayıtlarından taranması
- Denkleştirmeye tabi kazandırmaların ayrıştırılması
- Taşınmazlar için güncel değer tespitine esas belgelerin toplanması
Paylaşma biçimi üzerinde anlaşma imkânı
Mirasçılar aralarında anlaşarak paylaşma yapabilirler ve bu yol, yargılamanın süresini ve maliyetini ortadan kaldırır. Anlaşmanın kapsamı yalnızca hangi malın kime kalacağı değil, tereke borçlarının nasıl karşılanacağı ve varsa denkleştirme yükümlülüklerinin nasıl kapatılacağı olmalıdır. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi ise ara bir çözüm sunar; ortaklık tümüyle sona ermez ama her mirasçı payı üzerinde daha esnek hareket edebilir hâle gelir.
Dosya kurma sırası
- Mirasçılık belgesi alınır ve tüm mirasçılar tespit edilir.
- Tereke mevcudu ile borçlar tarih sırasıyla tabloya işlenir.
- Saklı pay tartışması varsa buna ilişkin dava ayrı hukuki sebeple açılır.
- Paylaşma dosyasında bekletici mesele talebi gerekçelendirilir.
- Anlaşma ihtimali için paylaşma önerisi somut ve ölçülebilir biçimde hazırlanır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Terekenin yapısı, mirasçı sayısı ve sağlararası işlemler sonucu değiştirdiğinden, paylaşma öncesinde hukuki değerlendirme alınması yerinde olacaktır.