Tenkis, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylı mirasçıların payını zedelemesi hâlinde bu kazandırmaların yasal ölçüye indirilmesini sağlayan bir yoldur. Uygulamadaki güçlük, hakkın varlığından çok hesabın kurulmasındadır: neyin terekeye ekleneceği, hangi değerin esas alınacağı ve hangi kazandırmanın önce indirileceği belirlenmeden yazılan dilekçe, dosyayı baştan zayıflatır. Bu rehber, hesabı ve talebi birlikte kurmaya odaklanır.
Önce Terekenin Fotoğrafı
İlk adım, ölüm anındaki malvarlığının eksiksiz çıkarılmasıdır. Tapu kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları, şirket payları ve borçlar ayrı ayrı listelenir. Buna, sağlığında yapılan ve hesaba katılması gereken kazandırmalar eklenir. Bu tablo çıkarılmadan saklı payın zedelenip zedelenmediği söylenemez; talep de ölçülebilir biçimde yazılamaz.
Hangi Kazandırmalar Hesaba Girer
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan kazandırmalar
- Mirasbırakanın sağlığında karşılıksız olarak yaptığı devirler
- Görünürde satış olarak yapılan ancak bedeli ödenmeyen işlemler
- Mirasçılardan birine yapılan ve denkleştirmeye tabi olabilecek kazandırmalar
Muris Muvazaası ile Tenkisin Karıştırılmaması
Bu iki yol aynı olayla ilgili görünse de dayanağı ve sonucu farklıdır. Devrin görünüşte satış, gerçekte bağış olduğu iddia ediliyorsa yürütülecek tartışma başkadır; kazandırmanın geçerli olduğu kabul edilip yalnızca saklı payı aşan kısmının indirilmesi isteniyorsa tartışma tenkis üzerinden yürür. Talebin niteliği belirlenmeden açılan davalarda, ispat yükü ve toplanacak delil de yanlış kurgulanır.
Süre ve Usul Bakımından Dikkat Edilecekler
Tenkis talebi, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesine bağlı süre sınırlamalarına tabidir; bu nedenle veraset ilamının alındığı, tasarrufun öğrenildiği ve ölüm tarihleri ayrı ayrı belgelenmelidir. Ayrıca terekeye ilişkin talepler bakımından zorunlu ön aşamalar bulunup bulunmadığı, dava açılmadan önce HMK çerçevesinde kontrol edilmelidir.
Değer Tespitinin Dosyaya Kazandırılması
Hesap, taşınmazlar bakımından değer tespitine dayandığından, keşif ve bilirkişi incelemesi talebi baştan ileri sürülmelidir. Hangi taşınmaz için hangi tarihteki değerin araştırılmasının istendiği açıkça yazılırsa, inceleme dar kapsamlı kalmaz ve dosya gereksiz yere ikinci bir incelemeyle uzamaz.
Miras dosyalarında aile yapısı ve kazandırmaların geçmişi sonucu doğrudan etkiler; burada anlatılan çerçeve genel niteliktedir ve talebin türü ile hesabın kurulması için dosyaya özgü hukuki destek alınması önerilir.