Terekedeki paylı veya elbirliği mülkiyetini sona erdirmek isteyen paydaşın ilk sorusu çoğu zaman şudur: aradan geçen yıllar dava hakkını düşürdü mü? Bu rehber, ortaklığın giderilmesi davasında zamanaşımı itirazının hangi taleplerde gerçekten sonuç doğurduğunu ve dosyanın usule aykırı işlem nedeniyle geri dönmemesi için baştan nasıl kurulması gerektiğini ele alıyor.
Paylaşma İstemi Kural Olarak Süreye Bağlı Değildir
TMK, miras ortaklığında mirasçının paylaşmayı her zaman isteyebilmesini esas alır. Bu nedenle karşı tarafın ileri sürdüğü çok geç kalındı savunması, tek başına bir zamanaşımı def'i olarak sonuç doğurmaz. Uygulamada bu itirazın gerçek karşılığı genellikle üç ayrı savunmadan biridir: paylaşmayı erteleyen bir anlaşmanın varlığı, ortaklığın devamını gerektiren haklı bir sebep ya da kazandırıcı zamanaşımına dayalı mülkiyet iddiası. Üçü de farklı hukuki temele oturur ve her biri ayrı delille karşılanır; savunmayı tek bir başlık altında yanıtlamak dosyada eksik inceleme doğurur.
Zamanaşımının Gerçekten İşlediği Yan Talepler
Dosya çoğu zaman salt paylaşmadan ibaret kalmaz. Saklı payı zedelenen mirasçının tenkis talebi, öğrenmeye bağlı bir yıllık ve her hâlde on yıllık sürelere tabidir. Terekedeki taşınmazı tek başına kullanan paydaştan istenen ecrimisilde uygulama, geriye dönük beş yıllık dönemi esas alır ve talep için önceden intifadan men koşulunun aranıp aranmadığı ayrıca değerlendirilir. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali istemi ise süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir. Bu ayrımı yapmayan bir dilekçe, asıl talep ayakta kalsa bile yan taleplerin tamamını kaybettirebilir.
Usule Aykırı İşlem Riskini Doğuran Noktalar
- Tüm paydaşların davaya dahil edilmemesi; taraflardan biri vefat ettiği hâlde mirasçılarının dosyaya alınmaması
- Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yerine başka bir yer mahkemesinde dava açılması
- Aynen taksim ve satış taleplerinin kademeli biçimde kurulmaması
- Muhdesat iddiasının, aidiyetine ilişkin ayrı bir tespit olmadan doğrudan paylaşma dosyasında çözülmek istenmesi
- Harç ve gider avansındaki eksikliğin verilen kesin süre içinde tamamlanmaması
Aynen Taksim mi, Satış Suretiyle Paylaşma mı?
Hâkim önce aynen taksimin mümkün olup olmadığını araştırır. İmar mevzuatı, taşınmazın niteliği ve payların oranı buna elverişli değilse paylaşma satış yoluyla gerçekleştirilir. Aynen taksim isteyen taraf bölünmenin fiilen ve hukuken mümkün olduğunu keşif ve bilirkişi incelemesiyle ortaya koymak durumundadır; bölünme pay eşitsizliği doğuruyorsa denkleştirme bedeli de talep edilmelidir. Satış aşamasına geçildiğinde satışın hangi usulle ve hangi değer üzerinden yapılacağı ayrı bir hazırlık konusudur.
Dava Öncesi Belge Listesi
- Güncel mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği
- Taşınmazların tapu kayıtları ile takyidat dökümü
- Varsa paylaşma sözleşmesi, feragat ya da temlik belgeleri
- Terekedeki menkuller, banka hesapları ve ortaklık paylarına ilişkin liste
- Fiili kullanımı gösteren fotoğraf, kira sözleşmesi ve abonelik kayıtları
Buradaki değerlendirme genel niteliktedir; terekenin yapısı, paydaş sayısı ve taşınmazın imar durumu sonucu belirgin biçimde değiştirebilir. Dava açmadan önce dosyanın kendi koşullarını bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmek yerinde olacaktır.