Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler saklı paylı mirasçının payını zedelemişse, terekenin paylaştırılması tek başına yeterli sonuç vermez. Bu durumda ortaklığın giderilmesi talebiyle tenkis talebinin sırası ve zamanlaması belirleyici hâle gelir. Rehberin konusu, TMK ve HMK çerçevesinde bu iki talebin birbirini nasıl etkilediğidir.
Saklı Pay Zedelenmiş mi
Önce terekenin hesabı yapılır: miras bırakanın ölüm anındaki malvarlığına, sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan kazandırmalar eklenir, borçlar düşülür. Bu hesap yapılmadan tenkis talebinin yerinde olup olmadığı söylenemez. Uygulamada en çok tartışılan konu, yapılan devrin gerçek bir satış mı yoksa mirastan mal kaçırma amacı taşıyan görünürde bir işlem mi olduğudur; bu iki iddianın hukuki dayanağı ve ispat yükü farklıdır.
Tenkiste Süre Baskısı
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir süreye ve her hâlde miras bırakanın ölümünden itibaren işleyen daha uzun bir süreye tabidir. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu zaman tartışmalıdır; bu nedenle şu belgelerin tarihleri kayda geçirilmelidir:
- Veraset ilamının alındığı tarih
- Tapu kayıtlarının ilk kez incelendiği tarih ve talep edilen kayıt örnekleri
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğu duruşmanın tarihi
- Banka ve tapu araştırması taleplerine verilen cevapların tarihleri
İki Talebin Sıralaması
- Tereke kapsamı netleştirilir; taşınmaz, banka hesabı ve şirket payı dökümü çıkarılır.
- Tenkis veya muvazaa iddiası varsa bu dava öncelikli olarak değerlendirilir.
- Ortaklığın giderilmesi davasında, devam eden tenkis dosyası için bekletici mesele talebi gündeme getirilir.
- Elbirliği mülkiyeti sürdüğü sürece paylı mülkiyete geçiş ihtiyacı ayrıca ele alınır.
- Satış kararı çıkması hâlinde payların dağıtımına ilişkin itiraz süreleri izlenir.
Mirasın Reddi ile Çakışma
Terekenin borca batık olduğu düşünülüyorsa, mirasın reddi için tanınan kısa süre tenkis planlamasından önce gelir. Bu süre kaçırıldığında sonraki tüm stratejiler değişir. Reddi düşünen mirasçının, terekenin aktif ve pasifini hızla tespit etmesi gerekir.
Delil Toplarken Dikkat Edilecekler
Tapu ve banka kayıtları mahkeme aracılığıyla istenmeli, tanık beyanları devirlerin bedelinin fiilen ödenip ödenmediğine odaklanmalıdır. Devir bedelinin rayiçten belirgin biçimde düşük gösterilmesi tek başına sonuç doğurmaz; ödeme akışının belgelenememesiyle birlikte değerlendirilir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin yapısı ve devirlerin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, süre işlemeye devam ederken bir hukukçuya danışılması önem taşır.