Saklı payı zedelenen mirasçının elindeki temel araç tenkis talebidir; ancak bu talep, hem sıkı bir süre rejimine hem de dava türünün doğru seçilmesine bağlıdır. TMK ve HMK çerçevesinde ilerleyen dosyalarda usule aykırı işlem, çoğunlukla yanlış hukuki nitelendirme ve geç açılan davadan doğar.
Süre Rejimini Kurmak
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılır. Bu sürenin dışında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasbırakanın ölümünden itibaren işleyen on yıllık üst süre bulunur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu zaman tartışmalı olduğundan, tapu kayıtlarının alındığı tarih, banka kayıtlarına erişim tarihi ve mirasçılar arasındaki yazışmalar bir zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Önemli bir ayrıntı da şudur: tenkis, dava yoluyla süreye bağlı olarak ileri sürülürken, kendisine karşı talepte bulunulan tarafından savunma olarak her zaman ileri sürülebilir. Süresi geçmiş görünen dosyalarda ilk bakılacak nokta, tarafların konumunun bu imkanı doğurup doğurmadığıdır.
Tenkis mi, Muvazaa mı
İki talep sıklıkla birbirinin yerine kullanılır, oysa dayandıkları temel farklıdır. Muvazaa iddiasında devrin görünürdeki işlemden başka bir amaçla ve gerçek iradeye aykırı biçimde yapıldığı, dolayısıyla baştan geçersiz olduğu ileri sürülür. Tenkiste ise tasarrufun geçerliliği kabul edilir, yalnızca saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir. Bu ayrımın sonuçları şunlardır:
- Muvazaa iddiası bakımından süre işlemez; tenkis sıkı süreye tabidir
- Muvazaada devrin tamamı, tenkiste yalnızca aşan kısım tartışılır
- Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği muvazaada belirleyici, tenkiste ikincil bir olgudur
Bu nedenle dosyanın delil durumuna göre taleplerin terditli kurulması, yani öncelikle bir sebebe, kabul edilmezse diğerine dayanılması yaygın bir yöntemdir.
Hesaplama ve Tenkiste Sıra
Tenkis hesabı, terekenin ölüm anındaki durumuna göre yapılır; mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve kanunen eklenmesi gereken kazandırmalar terekeye eklenerek saklı pay belirlenir. İndirim yapılırken belirli bir sıra izlenir: önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse sağlararası kazandırmalar en yeni tarihlisinden başlanarak geriye doğru tenkise tabi tutulur. Bu sıranın gözetilmeden kurulan bir talep, hesaba esas alınacak tasarrufların belirlenmesini güçleştirir. Değer tespiti için taşınmaz ve şirket payları bakımından ayrı bilirkişi incelemesi gerekebileceğinden, talep dilekçesinde bu husus baştan belirtilmelidir.
Dosya Kurulum Sırası
- Mirasçılık belgesi ve tereke unsurlarının listesi çıkarılır.
- Mirasbırakanın sağlığındaki devirler tapu ve banka kayıtlarından tarih sırasıyla tespit edilir.
- Öğrenme tarihi belgelenir; bir yıllık süre ve üst süre takvime işlenir.
- Talepler terditli kurulur, her sebep için ayrı delil listesi hazırlanır.
- Davalı sıfatı, kazandırmadan yararlanan kişilere göre belirlenir.
Bilgilendirme
Tenkis dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman iddianın gücü değil, sürenin ve nitelendirmenin doğru yönetilmesidir. Aile yapısı, tereke unsurları ve yapılan devirlerin biçimi her dosyada farklı bir kurgu gerektirir. Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; süre riski bulunan dosyalarda vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması önem taşır.