Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılıp ilgililere tebliğ edildiği anda tereke bakımından bir saat çalışmaya başlar. Mirasçıların çoğu bu aşamada vasiyete itiraz edeceğim diyerek tek bir dilekçe hazırlar; oysa TMK, birbirinden farklı sonuçlar doğuran ayrı dava türleri öngörür. Yanlış dava türü seçmek çoğu zaman esasa girilmeden usulden kaybetmek ve bu arada sürenin işlemeye devam etmesi anlamına gelir.
İptal mi tenkis mi: seçim sürenin kendisini belirler
Vasiyetnamenin iptali davası ölüme bağlı tasarrufun geçerliliğini hedefler: miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, iradenin yanılma, aldatma veya korkutmayla sakatlanması, tasarrufun içeriğinin hukuka ya da ahlaka aykırı olması, kanunun aradığı şekil şartlarına uyulmaması. Tenkis davası ise tasarrufun geçerli olduğunu kabul eder; yalnızca saklı paya yapılan tecavüz ölçüsünde indirim ister. Aynı olayda ikisi birden gündeme gelebilir ve terditli talep kurulması gerekebilir. Talebi tek bir hukuki sebebe kilitlemek, mahkemenin diğer yönü inceleyememesine yol açar.
Tebliğden itibaren kendi takviminizi kurun
Hak düşürücü sürelerin başlangıcı çoğunlukla öğrenme anına bağlandığı için, öğrenmenin ne zaman gerçekleştiğini gösteren belgeler daha ilk gün klasörlenmelidir. Dosyaya şu tarihler ayrı ayrı yazılmalıdır: vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, size yapılan tebligatın tarihi, mirasçılık belgesinin alındığı tarih ve tereke üzerinde tasarruf yapıldığını (tapu devri, hesap kapanışı, kiraların tahsili) öğrendiğiniz tarih.
Şekil ve ehliyet iddiasında delil hazırlığı
- El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının, tarihin ve imzanın miras bırakanın el ürünü olup olmadığı: karşılaştırma için tarihli ve ıslak imzalı özgün yazı örnekleri toplanmalıdır.
- Resmi vasiyetnamede memur önündeki işlemin akışı ve tanıkların durumu: tanıkların ehliyeti ile yakınlık ilişkisi ayrıca incelenmelidir.
- Ehliyetsizlik iddiasında tasarruf tarihine yakın dönemin sağlık kayıtları, reçeteler, yatış belgeleri ve varsa vesayet dosyası.
- İrade sakatlığı iddiasında aynı döneme ait yazışmalar; kayıtların hukuka uygun elde edilip edilmediği ayrıca not edilmelidir.
Usule aykırı işlem: pratikte en sık üç hata
- Davanın tüm mirasçılara değil yalnızca lehine tasarruf yapılan kişiye yöneltilmesi; taraf teşkilindeki eksiklik duruşmaların yenilenmesine ve süre kaybına yol açar.
- Terekedeki taşınmaz ve hesaplar için tedbir talep edilmeden uzun sürecek bir davanın açılması; karar geldiğinde malvarlığı el değiştirmiş olabilir.
- Görevli ve yetkili mahkemenin, vasiyetnamenin açılması dosyasını gören mahkemeyle karıştırılması; HMK bakımından bu iki iş aynı şey değildir.
Dosyayı yürütürken kontrol listesi
Duruşma öncesinde şu üç soruyu yeniden sorun: talep sonucu ölçülebilir mi (hangi tasarrufun hangi oranda iptali ya da tenkisi isteniyor), her iddia için dosyada karşılığı olan bir belge var mı, bilirkişi incelemesi gerekiyorsa talep zamanı takvime işlendi mi.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; her tereke dosyası kendi belge düzeni ve tarih dizisi içinde değerlendirilir. Vasiyetnameye ilişkin adım atmadan önce belgelerinizle birlikte bir avukata danışmanız yerinde olacaktır.