Miras dosyalarında en sık yaşanan kayıp, mirasçılık belgesinin alınmasıyla işin bittiğinin sanılmasıdır. Oysa veraset ilamı yalnızca bir tespittir; saklı payın korunması ayrı bir dava ve ayrı bir takvim gerektirir. Bu rehber, iki aşamanın nasıl bağlanacağını anlatır.
Mirasçılık Belgesi: Noter mi, Mahkeme mi?
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden alınabilir. Ancak mirasçılık ilişkisinin nüfus kayıtlarından doğrudan anlaşılamadığı, yabancılık unsuru bulunan ya da mirasçılar arasında ihtilaf olan hâllerde sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir. Yanlış kapıya yapılan başvuru, belgenin alınmasını haftalarca geciktirir. Belge alındıktan sonra, terekedeki taşınmaz, banka hesabı ve ortaklık paylarının kayıtları buna dayanılarak sorgulanabilir.
Saklı Pay İhlalini Fark Etmek
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, altsoy, ana baba ve eş bakımından saklı pay koruması öngörür. Murisin sağlığında yaptığı bazı kazandırmalar ile ölüme bağlı tasarruflar bu payı zedeliyorsa tenkis gündeme gelir. Uygulamada ihlal çoğu kez şu işlemlerle görünür hâle gelir:
- Görünürde satış, gerçekte karşılıksız devir niteliğindeki taşınmaz işlemleri
- Belirli bir mirasçı lehine düzenlenmiş vasiyetname veya miras sözleşmesi
- Ölümden kısa süre önce boşaltılan banka hesapları ve devredilen ortaklık payları
- Sigorta ve benzeri ödemelerde lehtar değişiklikleri
- Bir mirasçıya yapılıp denkleştirmeye tabi tutulmayan kazandırmalar
Tenkis Davasında İki Ayrı Süre
Tenkis davası, saklı pay sahibinin hakkının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık süre işler. Bu iki süreden hangisinin önce dolacağı dosyaya göre değişir; bu nedenle öğrenme tarihinin nasıl belgelendiği en kritik nokta hâline gelir. Mirasın açılmasıyla birlikte tapu, banka ve tescil kayıtlarının bir kerede toplanması, öğrenme anını tarihlendirmeyi kolaylaştırır.
Terekeyi Görünür Kılmak
- Terekenin tespiti talebiyle mevcut malvarlığının kayda geçirilmesi
- Tapu ve trafik kayıtlarında geriye dönük devir sorgusu yapılması
- Banka hesap hareketlerinin ölüm tarihinden geriye doğru istenmesi
- Muvazaa iddiası varsa devir bedelinin ödendiğine dair kaydın araştırılması
- Gerekiyorsa taşınmazlar üzerine tedbir talebinin eş zamanlı sunulması
Usule Aykırı İşlemin Bedeli
Tenkis ile muris muvazaasına dayalı talebin karıştırılması, davanın tüm mirasçılara yöneltilmemesi, terekedeki her kalem için ayrı değer araştırması istenmemesi ve HMK uyarınca süresinde delil bildirilmemesi en sık görülen hatalardır. Bunlar hakkın esasını değil, ileri sürülebilirliğini ortadan kaldırır.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Mirasçı sıfatı, tasarrufun türü ve öğrenme tarihi her dosyada farklı sonuç doğurduğundan, süre işlerken hukuki değerlendirme almanız önerilir.