Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar hem alacaklara hem borçlara kendiliğinden halef olur. Bu nedenle terekenin borca batık olup olmadığı bilinmeden verilecek her karar risklidir. Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ekseninde, mirasın reddi ile saklı pay talepleri birbirini dışlayabilen iki ayrı yoldur ve ikisinin de kendi takvimi vardır.
Karar Öncesi Tereke Fotoğrafı
Ret kararı verilmeden önce terekenin gerçek durumu çıkarılmalıdır. Tapu ve araç kayıtları, banka hesapları, ortaklık payları, kredi ve kefalet ilişkileri, icra dosyaları ve vergi borçları ayrı ayrı sorgulanır. Bu araştırma yapılmadan verilen ret beyanı, sonradan terekenin aslında aktif olduğu anlaşıldığında geri alınamaz. Tersine, araştırma yaparken sürenin tüketilmesi de aynı ölçüde risklidir; bu yüzden araştırma ile süre birlikte yönetilir.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı
- Yasal mirasçılar için süre, kural olarak mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten işlemeye başlar
- Atanmış mirasçılar bakımından başlangıç, tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihtir
- Süre içinde ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır
- Beyanın bir kısım mal için yapılması ya da koşula bağlanması sonuç doğurmaz
- Terekeye ilişkin işlemlere karışan, malları sahiplenen mirasçı ret hakkını kaybedebilir
Hükmen Ret ve Resmi Tasfiye
Ölüm anında miras bırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda ayrıca beyanda bulunulmasa dahi sonuç doğar; ancak alacaklılar tarafından takip başlatıldığında bu durumun mahkemede tespit ettirilmesi gerekebilir. Terekenin durumu belirsizse resmi defter tutulması istenebilir; borçların açığa çıkması bakımından bu yol, aceleyle verilecek ret kararına göre daha ölçülü bir seçenek olabilir.
Ret ile Saklı Pay Talebi Bir Arada Yürür mü
- Mirası reddeden mirasçı, kural olarak tereke üzerindeki taleplerinden de vazgeçmiş olur.
- Saklı payı zedelenen mirasçının talebi tenkis yoluyla ileri sürülür ve bu, mirasçılık sıfatının korunmasını gerektirir.
- Bu nedenle terekede kayda değer malvarlığı varken verilen ret beyanı, saklı pay talebini de sonuçsuz bırakabilir.
- Sağlığında yapılan devirler ve bağışlamalar araştırılmadan ret kararı verilmemelidir.
- Muris muvazaası iddiası ile tenkis talebi farklı hukuki temellere dayanır; ikisi ayrı ayrı kurgulanır.
Tenkis Davasında Süre
Saklı payının zedelendiğini öğrenen mirasçı için, öğrenme tarihinden itibaren işleyen bir yıllık ve her halde belirli bir tarihten başlayan on yıllık hak düşürücü süreler öngörülmüştür. Öğrenme anının belgeyle gösterilememesi durumunda uyuşmazlık sürenin başlangıcına kayar; bu yüzden vasiyetnamenin açıldığı oturuma ilişkin tebligat ve tapu kayıt tarihleri dosyada saklanmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Terekenin yapısı, mirasçıların sayısı ve miras bırakanın sağlığında yaptığı işlemler sonucu değiştirebileceğinden, ret süresi işlerken bir hukukçuyla birlikte hızlı bir tereke incelemesi yapılması yerinde olur.