Mirasın reddi konusunda yapılan hataların büyük bölümü, hangi yolun izleneceğinin baştan yanlış belirlenmesinden kaynaklanır. Sulh hukuk mahkemesine yapılan basit bir ret beyanı ile terekenin borca batık olduğunun tespiti istemi birbirinden farklı usullere, farklı taraflara ve farklı delil yüklerine tabidir. TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın usul çerçevesi bir arada okunmadığında, doğru talep yanlış kapıda ileri sürülmüş olur.
Beyan Yolu ile Dava Yolu Arasındaki Ayrım
Yasal süresi içinde yapılan ret, bir dava değil, mirasçının mahkemeye yönelttiği tek taraflı bir beyandır; karşı taraf yoktur, delil tartışması yaşanmaz ve beyan tutanağa geçirilerek tescil edilir. Buna karşılık miras bırakanın ölümü anında borcunu ödemekten aciz olduğu ileri sürülüyorsa, artık bir tespit istemi söz konusudur; burada alacaklılar hasım gösterilir ve terekenin durumu delillerle ortaya konur. Aynı olayda bu iki yolu birbirine karıştırmak, süre kaybının en sık nedenidir.
Borca Batıklığın İspatı
Borca batıklık, sezgiyle değil, ölüm anındaki aktif ve pasifin karşılaştırılmasıyla gösterilir. Bu karşılaştırma için tapu ve trafik kayıtları, banka hesap dökümleri, ortaklık payları, icra dosyası özetleri ve vergi borcu bilgileri bir arada sunulur. Mirasçının en çok zorlandığı nokta, miras bırakanın mal varlığına ilişkin bilgiye erişememesidir; bu durumda ilgili kurumlardan kayıt celbi talebinin dilekçede açıkça ve kurum kurum belirtilmesi gerekir. Genel bir kayıt araştırması talebi çoğu zaman eksik sonuç döndürür.
Üç Aylık Süre ve Başlangıç Anı
Ret için öngörülen üç aylık süre, çoğu dosyada tartışmanın merkezinde durur; çünkü sürenin ölüm tarihinden mi yoksa mirasçılığın öğrenildiği tarihten mi başladığı somut duruma göre değişir. Öğrenme tarihi iddia ediliyorsa bunun belgelenmesi gerekir: yurt dışından dönüş kaydı, nüfus kaydına geç işlenmiş bir olay, kendisine yapılan ilk tebligat gibi. Belgelenemeyen öğrenme iddiası, hak düşürücü etkiyi bertaraf etmez.
Delil Listesi
- Veraset ilamı veya mirasçılık belgesi ile nüfus kayıt örneği
- Ölüm tarihi itibarıyla tapu, araç ve banka kayıtları
- Miras bırakan aleyhine açılmış icra takipleri ve dava dosyalarının listesi
- Alacaklıların ad ve adres bilgileri, gönderilen ihtarlar
- Süre başlangıcına ilişkin öğrenme tarihini gösteren belgeler
Süre Geçtikten Sonra Kalan İhtimaller
Ret süresi kaçırıldığında dosya kapanmaz; terekenin borca batık olduğunun tespiti istemi ile mirasın hükmen reddi tartışması gündeme gelebilir, ayrıca alacaklı takibine karşı sorumluluğun kapsamına ilişkin savunmalar ileri sürülebilir. Ancak bu aşamada delil yükü belirgin biçimde ağırlaşır; süresi içinde yapılacak basit bir beyanın yerini, kapsamlı bir mal varlığı incelemesi alır.
Anlatılanlar genel çerçeveyi göstermektedir. Mirasçı sayısı, terekenin yapısı ve alacaklı sayısı yolu değiştirebileceğinden, ret kararı verilmeden önce dosyanın ayrıntılı olarak incelenmesinde yarar vardır.