Vasiyetnameden doğan uyuşmazlıklarda hak kaybının en sık nedeni, iddianın zayıf olması değil; sürelerin fark edilmeden işlemiş olmasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümleri ile 6100 sayılı HMK'nın yargılama kuralları birlikte işlediğinde, mirasçının önünde birden fazla ve birbirinden bağımsız zaman çizgisi belirir. Bu metin, bu çizgileri ayırt etmeye ve her biri için delili önceden hazırlamaya odaklanır.
Farklı talepler, farklı zaman çizgileri
Vasiyetname etrafındaki talepler tek bir başlık altında toplanamaz. Tasarrufun iptalini istemek, tenkis talep etmek, mirasçılık sıfatının tespitini istemek ya da terekeye ilişkin koruma önlemleri talep etmek farklı hukuki temellere dayanır. Her birinin başlangıç anı da farklıdır: kimi talepte tasarrufun öğrenilmesi, kiminde ise ölümün ya da açılan vasiyetnamenin tebliği belirleyici olur. Bu nedenle ilk yapılacak iş, hangi talebin gündemde olduğunu netleştirmektir.
Öğrenme anını belgeleyin
Sürelerin çoğu öğrenmeye bağlandığından, öğrenme anının kanıtlanabilir olması gerekir. Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanak, tebliğ evrakı, sulh hukuk mahkemesinden alınan belgeler ve noterden yapılan bildirimler bu nedenle özenle saklanmalıdır. Sonradan yapılan sözlü açıklamalar, tarih tartışmasında yeterli olmaz.
İptal iddiasında delil setleri
- Ehliyet tartışması: Tasarruf tarihine yakın dönemdeki sağlık kayıtları, hastane dosyası, kullanılan ilaçlara ilişkin kayıtlar
- İrade sakatlığı iddiası: Tasarruf öncesi ve sonrasındaki yazışmalar, tanık beyanları, mirasbırakanın olağan davranış düzeninden sapmayı gösteren veriler
- Şekil eksikliği iddiası: Vasiyetnamenin aslı, düzenleyen makamın kayıtları, tanık bilgileri
Sağlık kayıtlarının temini için gereken izinler ve bekleme süreleri düşünüldüğünde, bu adımın süreç sonuna bırakılması riskli olur.
Tenkis talebinde hesap hazırlığı
Tenkis, saklı payın ihlal edilip edilmediğinin hesaplanmasına dayanır. Bu hesap, terekenin ölüm anındaki kapsamı ile mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Dolayısıyla tapu kayıtları, banka hesap hareketleri ve devir işlemlerinin dökümü baştan toplanmalıdır. Eksik hesapla açılan dosyada, sonradan yapılacak düzeltmeler zaman kaybettirir.
Süre riskini yönetmenin pratik yolu
- Ölüm tarihi, vasiyetnamenin açılma tarihi ve tebliğ tarihi ayrı ayrı yazılır
- Gündemdeki her talep için hangi tarihin esas alındığı belirlenir
- Belge temini uzun sürecek kalemler en başa alınır
- Terekenin korunmasına ilişkin acil bir ihtiyaç varsa ayrı bir başlıkta ele alınır
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Vasiyetnamenin türü, mirasbırakanın durumu ve tereke yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, süre işlemeye başlamışken vakit kaybetmeden bir hukukçuya danışmanız uygun olur.