Vasiyetname, miras bırakanın son iradesini yansıtır; ancak bu iradenin geçerliliği ve saklı paylara etkisi sıklıkla tartışma konusu olur. Bu rehber, vasiyetnamenin açılmasından iptal ve tenkis istemlerine kadar uzanan süreçte hangi başvurunun ne zaman yapılacağını ve tereke dosyasının nasıl belgelendirileceğini ele alır.
Vasiyetnamenin Açılması İlk Kritik An
Türk Medeni Kanunu uyarınca vasiyetname, sulh hukuk mahkemesi tarafından açılıp ilgililere okunur ve mirasçılara tebliğ edilir. Bu tebliğ yalnızca bilgilendirme değildir; itiraz sürelerinin işlemeye başladığı andır. Vasiyetnameye karşı ileri sürülecek iddialar bakımından süreler kısa olduğundan, tebligatın hangi tarihte ve hangi adrese yapıldığı hemen kayda alınmalıdır. Adres değişikliği nedeniyle geç öğrenilen bir tebligat, sonraki tüm hesabı bozar.
İtirazın Dayanağı Ne Olabilir
- Şekil şartına aykırılık: el yazılı vasiyetnamede tarih ve imza, resmi vasiyetnamede tanık ve memur usulü
- Miras bırakanın ehliyeti: vasiyetin düzenlendiği tarihteki ayırt etme gücü
- İrade sakatlığı: aldatma, korkutma veya zorlama iddiası
- Saklı payın zedelenmesi: bu halde iptal değil, tenkis istemi gündeme gelir
- Vasiyet konusunun belirsizliği veya yerine getirilmesinin imkânsızlığı
Belge Toplama Sırası
- Mirasçılık belgesi çıkarılır ve tüm mirasçıların kimlikleri ile payları netleştirilir.
- Vasiyetnamenin aslının bulunduğu makam belirlenir; noterde düzenlenmişse örneği talep edilir.
- Ehliyet tartışması varsa, vasiyet tarihine yakın döneme ait sağlık kayıtları ve reçete geçmişi toplanır.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler için tapu, banka ve şirket pay kayıtları çıkarılır.
- Terekedeki taşınır ve taşınmazların listesi, değer tespitine esas olacak biçimde hazırlanır.
İptal ile Tenkis Aynı Şey Değildir
Uygulamada en sık karşılaşılan hata, saklı payın ihlal edildiği bir olayda iptal davası açılmasıdır. Vasiyetname şeklen ve ehliyet yönünden geçerliyse, saklı paylı mirasçının yolu tenkistir. Bu iki istemin sebepleri, süreleri ve sonuçları farklıdır. Terekeden yapılan sağlararası kazandırmalar da tenkis hesabına dahil olabileceğinden, yalnızca vasiyetnameye odaklanan bir dilekçe, tabloyu eksik kurar.
Süre Yönetimi ve Tereke Tedbirleri
Mirasın reddi bakımından kanunda öngörülen üç aylık süre, vasiyetname tartışmasından bağımsız işler ve terekenin borca batık olduğu şüphesi varsa öncelikli olarak değerlendirilmelidir. Ayrıca terekedeki malların elden çıkarılması riski bulunduğunda, defter tutulması ya da koruma tedbirleri istenmesi düşünülmelidir. Bu tedbirler talebi, sonradan telafi edilemeyecek kayıpları önler.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Vasiyetnamenin türü, tebliğ tarihi ve terekenin yapısı sonucu değiştirebileceğinden, vasiyetname size tebliğ edildiğinde gecikmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.