Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçının başvuracağı yol tenkistir. Ancak uygulamada aynı olay için birden çok hukuki sebep gündeme geldiğinden, dilekçede yapılan tercih dosyanın kaderini belirler. Yanlış sebebe dayanan bir dava, olayın gerçekliği tartışmasız olsa dahi reddedilebilir.
Tenkis mi, Muvazaa mı, Denkleştirme mi
Üç kurum birbirine benzer sonuçlar doğurur ancak koşulları farklıdır. Devrin gerçekte bir bağış olduğu ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığı ileri sürülüyorsa tartışma muvazaa alanına girer. Devir geçerli kabul ediliyor ancak saklı payı aşıyorsa gündeme gelen tenkistir. Mirasçılara sağlararası olarak yapılan kazandırmaların paylaşımda hesaba katılması isteniyorsa bu kez denkleştirme söz konusudur. TMK bu kurumları ayrı hükümlerle düzenlediğinden, dosyada hangi olguların ispat edilebildiği tercihin belirleyicisi olmalıdır.
Terekenin Sayısal Kurgusu
Hesap, ölüm anındaki mevcut değerlerden başlar. Buna eklenmesi gereken kazandırmalar ilave edilir, terekenin borçları düşülür ve elde edilen üzerinden saklı pay hesaplanır. Devredilen taşınmazların değerlendirme anı, hesabın en çok tartışılan başlığıdır. Bu nedenle taşınmazların devir tarihindeki ve bugünkü durumuna ilişkin bilgi birlikte toplanmalıdır.
Süre Riski Nerede Doğuyor
Tenkis, hak düşürücü süreye tabidir. Kanun, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süre öngörmenin yanında, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinden başlayan bir üst süre de belirler. Öğrenme tarihinin nasıl belirleneceği çoğu zaman tapu kaydının alındığı ya da veraset işlemlerinin başlatıldığı tarihle bağlantılıdır. Bu tarihlerin dosyada belgelenmemesi, esasa hiç girilmeden süre yönünden ret sonucunu doğurabilir.
Toplanması Gereken Kayıtlar
- Miras bırakana ait tüm taşınmazların devir geçmişini gösteren tapu kayıtları
- Devir bedellerinin ödendiğine ilişkin banka hareketleri veya bunların bulunmadığına dair tespit
- Veraset ilamı ve mirasçılık belgesindeki pay oranları
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılma tutanağı
- Miras bırakanın devir tarihindeki gelir durumunu gösteren kayıtlar
Dosyanın Kurulma Sırası
- Mirasçılar ve saklı paylı olanlar belirlenir.
- Sağlararası kazandırmalar tarih sırasıyla listelenir.
- Her kazandırma için hangi hukuki sebebe dayanılacağı ayrı ayrı kararlaştırılır.
- Süre bakımından öğrenme tarihini gösteren belge dosyaya konur.
- HMK çerçevesinde talep, gerektiğinde kademeli biçimde kurgulanır.
Miras uyuşmazlıklarında bir kez kaçırılan süre sonradan telafi edilemez. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; aile yapınıza ve devir geçmişine göre izlenecek yol değişeceğinden, kayıtlar toplanırken hukuki değerlendirme alınmasında yarar vardır.