Mirasın reddinde uyuşmazlığın büyük bölümü, hakkın varlığından çok sürenin ne zaman işlemeye başladığı sorusundan doğar. Mirasçı, murisin borçlarını çoğu kez bir icra takibi tebliğ edildiğinde öğrenir; bu noktada elde tutulan tarih bilgisi, ret talebinin kabulü ile reddi arasındaki farkı belirler. Aşağıda TMK ve HMK çerçevesinde, ret ve buna bağlı zamanaşımı tartışmalarında izlenecek adımlar, delil eksikliği riski üzerinden ele alınmaktadır.
Sürenin Başlangıcı Neden Tartışılır?
Yasal mirasçı bakımından süre, kural olarak mirasçı olunduğunun öğrenilmesiyle işlemeye başlar. Ancak öğrenme anı sübjektif bir olgudur ve karşı taraf her zaman daha erken bir tarihi ileri sürer. Bu nedenle şu kayıtlar baştan toplanmalıdır:
- Ölüm belgesi ve nüfus kayıt örneğinin temin tarihleri.
- Mirasçılık belgesi başvurusuna ilişkin evrak.
- Terekeye ilişkin ilk bildirimin, tebligatın ya da banka yazısının tarihi.
- Atanmış mirasçı ise vasiyetnamenin tebliğ tarihini gösteren belge.
Ret Beyanı ile Hükmen Ret Ayrımı
Süresi içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan ret beyanı ile terekenin borca batık olması nedeniyle mirasın reddedilmiş sayılması, farklı hukuki yollardır ve farklı ispat yükü doğurur. Borca batıklığın tespiti isteniyorsa, terekedeki aktif ve pasifin ölüm tarihi itibarıyla karşılaştırılması gerekir. Bu karşılaştırma tapu, araç, banka ve icra kayıtlarının aynı tarihe sabitlenmesiyle yapılır; farklı tarihlere ait dökümanlar tabloyu tartışmalı hâle getirir.
Alacaklının İtirazı Karşısında Savunma
- Alacaklı çoğunlukla mirasçının terekeye ilişkin işlem yaptığını, dolayısıyla mirası zımnen kabul ettiğini ileri sürer.
- Bu iddiaya karşı, yapılan işlemin niteliği açıklanır: olağan koruma ve yönetim işlemleri ile benimseme anlamına gelen tasarruflar ayrıştırılır.
- Murisin son dönem devirleri muvazaa iddiasına konu edilirse, devrin gerçek bedelinin ödendiğini gösteren kayıtlar öne çıkar.
- Zamanaşımı def'i ileri sürülecekse, hangi alacak kalemi için hangi başlangıç tarihinin esas alındığı tek tek gösterilmelidir.
Terekenin Belgelenmesinde Sık Yapılan Hatalar
Uygulamada en çok karşılaşılan eksiklik, terekenin yalnızca bilinen taşınmazlar üzerinden değerlendirilmesi ve kefalet, senet, ortaklık payı gibi görünmeyen yükümlülüklerin araştırılmamasıdır. Aynı şekilde, mirasçılar arasında yalnızca birinin başvuru yapması, diğerlerinin durumunu kendiliğinden değiştirmez; her mirasçının kendi konumu ayrı değerlendirilir.
Kapanış Notu
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Mirasçının sıfatı, öğrenme tarihi ve terekenin yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, süre geçirme riskini bertaraf etmek için dosyanın bir avukatla birlikte incelenmesi uygun olur.