Mirasbırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan bir vasiyetname, mirasçılar arasındaki dengeyi bir anda değiştirebilir. Türk Medeni Kanunu, mirasbırakana tasarruf özgürlüğü tanırken altsoy, eş ve belirli durumlarda ana babanın saklı payını da korur. Saklı payı zedelenen mirasçının başvuracağı yol tenkis davasıdır; ancak dava açılmadan önce hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu ile hangi sürenin işlediği netleştirilmelidir.
Vasiyetnamenin Açılmasından Davaya
Vasiyetname, sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunur ve mirasçılara tebliğ edilir. Bu işlem bir yargılama değil, tespit ve bildirim niteliğindedir; vasiyetnamenin geçerli olduğu anlamına gelmez. Asıl tartışma, tebliğden sonra açılacak davalarda yürütülür. Tenkis ve vasiyetnamenin iptali talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Terekenin tespiti, defter tutulması ve koruma tedbirleri ise sulh hukuk mahkemesinden istenir. İki farklı mahkemede yürüyen dosyaların birbirini beklemesi gerekebileceğinden, hangi talebin önce ileri sürüleceği stratejik bir tercihtir.
Yetki Kuralının Tek Adresi
Miras uyuşmazlıklarında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir. Bu kural, taşınmazların başka illerde bulunması ya da mirasçıların yurt dışında yaşaması hâlinde de değişmez. Son yerleşim yerinin nerede olduğu tartışmalıysa, nüfus kayıtları yanında fiilî yaşam merkezini gösteren belgeler önem kazanır.
Tenkis ve İptal Davalarında Süre
Tenkis davası, saklı pay sahibinin haklarının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye tabidir; vasiyetnameler bakımından ise açılma tarihinden itibaren işleyen daha uzun bir üst süre öngörülmüştür. Vasiyetnamenin iptali davası da benzer bir yapıya sahiptir ve davalının iyi niyetli olup olmamasına göre üst süre değişir. Sürelerin başlangıcı çoğu kez tartışmalı olduğundan, tebligat tarihleri ve öğrenmeyi gösteren yazışmalar baştan arşivlenmelidir.
İspat: Sayılar ve Tanıklar Birlikte
Tenkis davasının özü matematikseldir; terekenin ölüm anındaki değeri ile sağlararası kazandırmaların değeri birlikte hesaplanır. Bu nedenle şu belgeler belirleyicidir:
- Tapu kayıtları ve taşınmazların devir tarihlerini gösteren akit tabloları
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa ve yatırım hesabı dökümleri
- Şirket pay devirlerine ilişkin ticaret sicil kayıtları
- Devirlerin bedelsiz mi yoksa gerçek bir satış mı olduğunu ortaya koyan ödeme belgeleri
- Mirasbırakanın vasiyetname tarihindeki ehliyetine ilişkin sağlık ve hastane kayıtları
Muvazaalı devir iddiasında tanık anlatımı tek başına yeterli olmaz; taşınmazın devir tarihindeki gerçek değeri ile ödendiği söylenen bedel arasındaki farkın belgelerle gösterilmesi gerekir.
Ehliyet Tartışmasının Zamanlaması
Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte ayırt etme gücünün bulunmadığı ileri sürülecekse, o tarihe ait tıbbi kayıtların temini için mahkemeden müzekkere talep edilmesi gerekir. Kayıtların saklama süreleri dolabileceğinden bu talebin dava dilekçesiyle birlikte yapılması yerinde olur.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Tereke yapısı, kazandırmaların niteliği ve mirasçı sıfatı sonucu tümüyle değiştirebilir; dava açmadan önce dosyanızın bir uzmanla değerlendirilmesi uygun olacaktır.