Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler nedeniyle açılacak davada en belirleyici karar, dilekçenin içeriğinden önce dava türünün seçimidir. TMK'nın miras hukukuna ilişkin hükümleri ile HMK'nın usul düzeni, tenkis talebi ile muvazaaya dayalı tapu iptali istemini birbirinden ayırır. İki yolun tarafları, ispat konusu ve süre rejimi farklıdır; yanlış seçim yalnızca gecikme değil, hakkın tümüyle elde edilememesi anlamına gelebilir.
İki Talebin Ayrıldığı Noktalar
Tenkis davasında amaç, saklı payı zedeleyen kazandırmanın kanuni sınıra çekilmesidir; bu nedenle davayı saklı paylı mirasçı açar ve sonuç kural olarak onun payı ölçüsünde doğar. Muvazaa iddiasına dayalı tapu iptali ve tescil isteminde ise görünürdeki işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığı ileri sürülür; burada talep terekeye dönmeye yöneliktir ve saklı pay sahibi olmayan mirasçılar da dava açabilir. Tenkis talebi kanunda öngörülen hak düşürücü sürelere tabi iken, muvazaa iddiası bu tür bir süre sınırına bağlı değildir. Bu farklar nedeniyle uygulamada talepler çoğu zaman kademeli biçimde ileri sürülür.
Görev ve Yetki
- Miras uyuşmazlıklarında kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
- Terekeye ilişkin davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyici olur ve bu kural katı biçimde uygulanır.
- Talep taşınmazın aynına yönelik hâle geldiğinde, taşınmazın bulunduğu yer bakımından ayrı bir yetki değerlendirmesi gerekir.
- Mirasçılık belgesinin iptali gibi ara talepler, ana davadan bağımsız bir usule tabidir.
İspatın Ağırlık Merkezi
Muvazaa iddiasında mahkemeyi ikna eden şey genellikle tek bir belge değil, olgular bütünüdür: devrin yapıldığı tarihte mirasbırakanın mali durumu, devralanın ödeme gücü, bedelin gerçekten el değiştirip değiştirmediği, taşınmazın devirden sonra kim tarafından kullanıldığı ve aile içindeki ilişkilerin seyri. Tenkiste ise hesap öne çıkar; kazandırmaların değeri, tereke aktifi ve saklı pay oranlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Dosya Hazırlığında Sıra
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneklerinin temini.
- Mirasbırakana ait tüm tapu ve araç kayıtlarının geriye dönük çıkarılması.
- Devir tarihlerine yakın banka hareketlerinin istenmesi.
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılma tutanağıyla birlikte dosyaya konulması.
- Taleplerin kademeli olarak ve her biri için ayrı hukuki sebep belirtilerek yazılması.
Değerlendirme
Miras dosyalarında dava türü seçimi, çoğu zaman delil toplama planının kendisidir. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup her tereke için doğrudan uygulanamaz; devirlerin niteliği incelenmeden talep oluşturulmaması ve hukuki destek alınması yerinde olur.