Vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklarda çoğu hak kaybı, iddianın zayıflığından değil sürenin kaçırılmasından doğar. TMK ve HMK çerçevesinde bu rehber, vasiyetname etrafındaki taleplerin hangi mahkemede görüleceğini, yetkinin nasıl belirlendiğini ve delil eksikliğinin süre savunmasını nasıl çökerttiğini ele alır.
Aynı Belge, Farklı Mahkemeler
Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere okunması işlemi sulh hukuk mahkemesince yürütülür; bu bir çekişmeli dava değil, tereke işlemidir. Buna karşılık vasiyetnamenin iptali, tenkis veya mirasçılık sıfatının tartışılmasına ilişkin talepler asliye hukuk mahkemesinde çekişmeli dava olarak görülür. Aile içi bir uyuşmazlık görüntüsü taşısa da miras uyuşmazlıkları kural olarak aile mahkemesinin görev alanında değildir; bu ayrım gözden kaçtığında dosya görevsizlikle gönderilir.
Yetkide Son Yerleşim Yeri Kuralı
Miras uyuşmazlıklarında bağlantı noktası, mirasbırakanın son yerleşim yeridir ve bu yetki kuralı kesin niteliktedir. Tarafların anlaşmasıyla başka bir mahkeme yetkili kılınamaz. Mirasbırakanın son yıllarında birden fazla adreste bulunduğu dosyalarda, nüfus ve adres kayıtları ile fiilî yaşam merkezini gösteren belgeler birlikte sunulmalıdır. Terekede farklı illerde taşınmaz bulunması bu kuralı değiştirmez.
Süreler: Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Sürenin Ayrımı
Vasiyetnameye yönelik iptal talebi bakımından süre, ilgilinin vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrenmesine bağlı olarak işlemeye başlar; tenkis talebinde ise saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi esas alınır. Bu sürelerin bir kısmı hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır; zamanaşımı ise ileri sürülmesi gereken bir savunmadır. Bu nedenle davalı tarafın süre itirazını açıkça ve süresinde ileri sürmesi gerekir.
Delil Eksikliğinin Süre Tartışmasındaki Ağırlığı
- Öğrenme tarihinin iddia edildiği hâlde tebligat veya bildirim kaydıyla desteklenmemesi
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin tutanağın dosyaya konmaması
- Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtlarının ilgili döneme ait olacak biçimde toplanmaması
- El yazılı vasiyetnamede yazı ve imza incelemesine esas karşılaştırma belgelerinin bulunmaması
- Terekedeki mal varlığının tenkis hesabı yapılabilecek biçimde listelenmemesi
Dosya Hazırlığında İzlenecek Sıra
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği temin edilir.
- Vasiyetnamenin şekli türü belirlenir ve şekil şartları maddeler hâlinde denetlenir.
- Öğrenme anını gösteren her belge ayrı bir başlık altında toplanır.
- Talepler terditli kurulur; iptal talebi kabul görmezse tenkis yönünden değerlendirme istenir.
- Tereke mallarının devrini önlemek için tedbir talebi gerekçelendirilir.
Buradaki bilgiler genel nitelikte olup her terekenin belge yapısı ve aile ilişkisi farklıdır. Süreler öğrenme anına bağlı işlediğinden, vasiyetnameden haberdar olduğunuz anda bir hukukçuyla görüşmeniz hak kaybını önleyebilir.