Bir vasiyetnamenin varlığını öğrenmek, çoğu zaman mirasçılar için sürecin sonu değil başlangıcıdır. Vasiyetin geçerli olması, saklı paylı mirasçıların haklarının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde saklı pay ihlali iddiasında sürelerin nasıl işlediğini ve hangi delillerin baştan toplanması gerektiğini ele alır.
İki Ayrı Talep, İki Ayrı Zemin
Vasiyetnamenin iptali ile tenkis birbirinden farklı taleplerdir. İptal, vasiyetnamenin şekline, mirasbırakanın ehliyetine veya iradesinin sakatlanmasına dayanır. Tenkis ise vasiyetname geçerli olsa bile saklı payın ihlal edilmiş olmasına dayanır. Bu ikisinin aynı gerekçeyle yazılması sık görülen bir hatadır; her talebin kendi delil setiyle desteklenmesi gerekir.
Sürelerin İşleyişi
Tenkis talebi, saklı payın ihlal edildiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye ve vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren işleyen daha uzun bir üst süreye tabidir. İptal talebi bakımından da öğrenmeye bağlı bir süre ile üst sınır birlikte uygulanır. Bu nedenle vasiyetnamenin okunduğu tarih, tebliğ tarihi ve mirasçının fiilen bilgi edindiği an ayrı ayrı kayda geçirilmelidir. Öğrenme anını gösteren yazışma veya tebligat parçası, sonradan yapılacak süre tartışmasında belirleyici olur.
Toplanacak Deliller
- Vasiyetnamenin aslı veya onaylı örneği ile açılma ve tebliğ tutanakları.
- Mirasçılık belgesi ve mirasbırakanın nüfus kayıt örneği.
- Terekeye dahil malvarlığının dökümü: tapu, banka, araç ve şirket payı kayıtları.
- Ölümden önceki dönemde yapılan devir ve bağışlara ilişkin kayıtlar.
- Ehliyet tartışması varsa dönemin sağlık kayıtları, reçeteler ve varsa vesayet dosyası.
Muvazaa ve Denkleştirme İddialarının Ayrı Kurulması
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler çoğu zaman tenkisle birlikte tartışılır. Ancak devrin görünürde satış olup gerçekte bağış olduğu iddiası, tenkisten farklı bir ispat düzeni gerektirir: bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, devralanın ödeme gücü ve devir tarihindeki değer ilişkisi gösterilmelidir. Terekeye dönmesi gereken değerlerin denkleştirilmesi ise ayrı bir hesap konusudur. Bu üç başlığın tek dilekçede birbirine karışması, bilirkişi incelemesinin eksik kalmasına yol açar.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek içindir. Tereke yapısı ve aile ilişkileri her dosyada farklı sonuç doğurduğundan, vasiyetnameyi öğrendiğiniz tarihi not edip gecikmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.