Bir vasiyetname bulunduğunda tartışma çoğu zaman iki ayrı hatta ilerler: belgenin geçerli olup olmadığı ve içeriğinin saklı payları zedeleyip zedelemediği. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte miras paylaşımı hesabının doğru kurulması, terekenin belgeyle ortaya konmasına bağlıdır. Aşağıdaki adımlar, delil eksikliğinden doğan kayıpları azaltmak için sıralanmıştır.
Şekil Şartı: İlk Bakılacak Nokta
Türk hukukunda vasiyetname resmî şekilde, el yazısıyla veya kanunda öngörülen olağanüstü hâllerde sözlü olarak yapılabilir. El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış, tarih konmuş ve imzalanmış olması aranır. Bu unsurlardan birinin eksikliği tek başına tartışma yaratır. Belgeyi elinde bulunduran kişinin, öğrendiği andan itibaren onu sulh hukuk mahkemesine teslim etmesi gerekir; belgenin saklanması veya bekletilmesi sonradan ciddi ispat sorunlarına yol açar.
Ehliyet ve İrade Sakatlığı İddialarında Delil
Vasiyetnamenin iptali istendiğinde en sık ileri sürülen iddialar ehliyetsizlik ile yanılma, aldatma veya korkutmadır. Bu iddialar tanık beyanıyla sınırlı kaldığında güçlü bir zemin oluşturmaz. Vasiyetname tarihine yakın döneme ait sağlık kurulu raporları, hastane kayıtları, kullanılan ilaçlara ilişkin reçeteler ve varsa vesayet dosyası çok daha belirleyicidir. Bu kayıtların erişim izinleriyle birlikte erken talep edilmesi gerekir.
Terekenin Çıkarılması Olmadan Hesap Kurulmaz
- Tapu, araç ve şirket pay kayıtlarının mirasbırakan adına dökümü
- Banka hesapları, yatırım hesapları ve kiralık kasa bilgileri
- Ölüm tarihinden önceki dönemde yapılan devir ve bağışların listesi
- Borçlar, kefalet ilişkileri ve devam eden icra dosyaları
- Veraset ilamı ile nüfus kayıt örneği
Tenkis ve Denkleştirme Ayrımı
Saklı paylı mirasçının payı zedelenmişse tenkis, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı kazandırmalar bakımından ise denkleştirme gündeme gelir. İkisi farklı hukuki temellere dayanır ve farklı hesaplama mantığı taşır. Bu nedenle talep kurulmadan önce her kazandırmanın niteliği (bağış mı, ödeme mi, mirastan mahsup mu) ayrı ayrı belirlenmelidir. Devir işlemlerinde gerçek bedelin ödenip ödenmediğini gösteren banka kayıtları burada merkezî önemdedir.
Süre Baskısı ve Öncelik Sırası
Vasiyetnamenin iptali ve tenkis talepleri hak düşürücü sürelere tabidir ve bu süreler öğrenme anına bağlanır. Bu yüzden vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarihin ve tebligatın kaydedilmesi kritik önemdedir. Terekede mal kaçırılması ihtimali varsa, esas talepten önce terekenin korunmasına yönelik tedbirlerin gündeme getirilmesi çoğu zaman daha önceliklidir.
Bu yazı yalnızca genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Miras dosyaları aile yapısına, malvarlığının niteliğine ve geçmiş devirlere göre büyük farklılık gösterdiğinden, adım atmadan önce belgelerin bütün olarak değerlendirilmesi önerilir.