Vasiyetnameye dayanan uyuşmazlıklarda esasa ilişkin en güçlü iddia bile, süresi içinde ileri sürülmediğinde değerlendirilemez. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu dosyalarda mirasçıların en sık düştüğü hata, vasiyetnamenin varlığını öğrendikleri anı belgeye bağlamamak ve açılma ile okunma aşamasını takip etmeden beklemektir. Aşağıdaki liste, zamanaşımı ve hak düşürücü süre riskini yönetmeye odaklanır.
Hangi an neyi başlatır
Süre hesabında belirleyici olan, ölüm tarihi değil çoğu zaman vasiyetnamenin ilgililere bildirildiği andır. Bu nedenle sulh hukuk mahkemesince yapılan açılma ve okuma işlemine ilişkin tebligatın hangi tarihte yapıldığı, zarf ve tebligat parçasıyla birlikte saklanmalıdır. Tebligatın yapılmadığı ya da eski adrese yapıldığı hâllerde, öğrenme tarihinin nasıl belgeleneceği baştan düşünülmelidir.
İptal ile tenkis aynı şey değildir
Vasiyetnamenin geçersizliğini ileri sürmek ile saklı payın ihlal edildiğini ileri sürmek farklı davalardır; dayanakları, süreleri ve delilleri de ayrışır. İptal iddiası, ehliyetsizlik, şekle aykırılık ya da irade sakatlığı gibi sebeplere; tenkis talebi ise terekenin hesabına ve saklı pay oranlarına dayanır. Hangi yolun izleneceği belirlenmeden toplanan belgeler çoğu zaman eksik kalır.
Ehliyet iddiasında sağlık kayıtları
- Vasiyetname tarihine yakın dönemdeki hastane ve poliklinik kayıtları.
- Kullanılan ilaçlara ilişkin reçete ve eczane kayıtları.
- Varsa vesayet veya kısıtlılık dosyasına ilişkin bilgi.
- Bakım hizmeti alınmışsa buna ilişkin sözleşme ve ödeme kayıtları.
- Vasiyetnameyi düzenleyen makam nezdindeki işlem kayıtları.
Sağlık kayıtlarına erişim kişisel veri niteliği nedeniyle sınırlıdır; bu nedenle kayıtların mahkeme aracılığıyla getirtilmesi dava dilekçesinde ayrıca talep edilmelidir.
Terekeyi korumak
Dava sürerken tereke unsurlarının el değiştirmesi, kazanılan kararı sonuçsuz bırakabilir. Taşınmazlar için tapu kaydına şerh, banka hesapları için tedbir ve gerektiğinde terekenin resmen yönetilmesine ilişkin talepler, davanın başında değerlendirilmelidir. Bu talepler için terekeyi gösteren envanter listesi ve tapu, banka, araç kayıtları önceden derlenmelidir.
Yazı ve imza incelemesine hazırlık
El yazılı vasiyetnamelerde inceleme, mukayeseye elverişli belge bulunmasına bağlıdır. Bu nedenle mirasbırakana ait imzalı sözleşmeler, dilekçeler, mektuplar ve resmî kurum kayıtları önceden toplanmalı; incelemeye sunulacak belgelerin tarih aralığı vasiyetname tarihini kapsayacak biçimde seçilmelidir.
Buradaki başlıklar genel bilgilendirme amaçlıdır. Vasiyetnamenin türü, düzenlenme biçimi ve mirasçıların sıfatı süreleri ve izlenecek yolu doğrudan etkilediğinden, vasiyetname öğrenildiğinde gecikmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.