Saklı payı zedelenen mirasçı için tenkis, terekedeki dengeyi yeniden kuran özel bir taleptir. Ancak bu talep, mirasçılık belgesi almak ya da terekenin tespitini istemek gibi çekişmesiz işlerle aynı yerde görülmez. Görevli mahkemenin ve sürenin yanlış hesaplanması, esasa hiç girilmeden hak kaybına yol açar.
Çekişmesiz iş ile dava ayrımı
Mirasçılık belgesi, terekenin tespiti ve defter tutulması gibi talepler farklı bir usule tabidir. Buna karşılık saklı payın ihlali iddiasıyla açılan tenkis, çekişmeli bir dava olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür ve bu yetki kesindir. Uygulamada sıkça görülen hata, tenkis talebinin mirasçılık belgesi dosyasına eklenmeye çalışılmasıdır.
İki süreyi birlikte takip edin
Tenkis isteme hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayan bir yıllık süreye tabidir. Bunun yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren işleyen ve her hâlde uygulanan on yıllık bir üst sınır bulunur. Bu iki süre birlikte kontrol edilmediğinde, öğrenme yeni olsa bile üst sınır dolmuş olabilir. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği ayrıca ispat edilmesi gereken bir olgudur.
Hesabın kurulması
- Ölüm tarihindeki tereke mevcudu belirlenir.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olabilecek kazandırmalar tespit edilir.
- Borçlar düşülerek tasarruf edilebilir kısım ile saklı pay oranları hesaplanır.
- Zedelenme varsa, hangi kazandırmadan hangi sırayla indirim yapılacağı belirlenir.
- Değerlendirmede ölüm tarihindeki değerlerin esas alınacağı gözetilir.
Muvazaa iddiasıyla karıştırmayın
Devrin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu ileri sürülüyorsa bu bir muvazaa iddiasıdır ve sonucu tapu iptaliyle ilgilidir. Tenkis ise kazandırmanın geçerliliğini kabul edip yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. İki iddianın sonuçları ve süreleri farklıdır; dilekçede birinin diğerinin yerine yazılması, talebin özünü değiştirir. Duruma göre bu talepler kademeli olarak da ileri sürülebilir.
Toplanacak belgeler
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
- Taşınmaz tapu kayıtları ve devir tarihlerini gösteren akit tabloları
- Banka hesap hareketleri ve devir bedellerinin akıbeti
- Varsa vasiyetname, miras sözleşmesi ve açılma tutanağı
- Ölüm tarihindeki değerleme için gerekli emsal ve rayiç bilgileri
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme sağlar. Terekenin yapısı, kazandırma tarihleri ve mirasçı sayısı hesabı köklü biçimde değiştirebileceğinden, süre dolmadan bir hukukçuyla dosya değerlendirmesi yapılması yerinde olur.