Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden bir ortaklık doğar. Bu ortaklık çözülmeden hiçbir mirasçı tereke malları üzerinde tek başına tasarruf edemez. Uygulamadaki tıkanmanın çoğu, açılması gereken davanın adının ve muhatap mahkemenin yanlış belirlenmesinden kaynaklanır.
Elbirliği Mülkiyeti Neden Sorun Yaratır?
TMK sisteminde miras ortaklığı elbirliği mülkiyeti biçimindedir; kararlar kural olarak oybirliğiyle alınır. Bir mirasçının satmak istediği bir taşınmazda diğerleri sessiz kalırsa süreç kilitlenir. Bu noktada iki farklı yol vardır: ortaklığın önce paylı mülkiyete dönüştürülmesi ya da doğrudan ortaklığın giderilmesinin istenmesi. Hangisinin seçileceği, terekedeki mal sayısına ve mirasçıların beklentisine göre değişir.
Hangi Talep Hangi Mahkemede?
- Mirasçılık belgesi: sulh hukuk mahkemesinden veya koşulları varsa noterden.
- Terekenin tespiti ve defter tutulması: sulh hukuk mahkemesinden.
- Ortaklığın giderilmesi ve elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi: sulh hukuk mahkemesinden.
- Tenkis, denkleştirme ve muvazaa iddiasına dayalı tapu iptali: asliye hukuk mahkemesinden.
- Mirasçılık belgesinin iptali: kural olarak asliye hukuk mahkemesinden.
Bu liste, aynı aile içindeki bir uyuşmazlığın neden birden çok dosyada yürüyebildiğini de açıklar.
Yetki: Son Yerleşim Yeri
Miras davalarında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanmıştır ve HMK anlamında kesin nitelik taşıyan bu kural, taşınmazların başka illerde bulunmasıyla değişmez. Ortaklığın giderilmesi talebi bakımından taşınmazın bulunduğu yerin öne çıktığı hâller ise ayrıca değerlendirilir; bu nedenle dilekçe yazılmadan önce hangi kuralın uygulanacağı netleştirilmelidir.
Dava Türü Yanlış Seçilirse
- Görevsizlik kararı verilir ve dosyanın gönderilmesi süresinde talep edilmezse dava açılmamış sayılır.
- Harç ve gider avansı yeniden gündeme gelir.
- Bu arada tereke malları üzerinde yapılan devirler yeni uyuşmazlıklar doğurur.
- Tenkis gibi süreye bağlı talepler bakımından zaman kaybı telafi edilemez hâle gelebilir.
Kapanış
Terekenin içeriği, mirasçı sayısı ve mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, izlenecek yolu doğrudan belirler. Burada aktarılan çerçeve geneldir; kendi dosyanızda hangi davanın hangi sırayla açılacağını bir hukukçuyla planlamanız zaman kaybını önler.