Miras bırakanın ölümünden sonra yapılan işlemlerde iki tarih birbiriyle yarışır: mirasçılık belgesinin alınacağı tarih ve mirasın reddi için tanınan üç aylık süre. Bu iki başlığın sırası şaşırıldığında, borca batık bir terekenin sorumluluğu farkında olunmadan üstlenilebilir. Bu rehber, tereke sürecini takvim mantığıyla kurmayı ele alır.
Mirasçılık Belgesi Nereden Alınır?
Veraset ilamı, TMK kapsamında mirasçılık sıfatını gösteren belgedir. Basit ve çekişmesiz hâllerde noterden alınabilir; ancak mirasçılar arasında yabancılık unsuru bulunması, nüfus kayıtlarının çelişkili olması ya da soybağına ilişkin bir tartışma çıkması hâlinde noter belge düzenleyemez ve sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir. Notere yapılan ve reddedilen başvuruyla geçen haftalar, ret süresini durdurmaz.
Üç Aylık Ret Süresi Ne Zaman Başlar?
Yasal mirasçılar bakımından süre, mirasçı olduklarını ve mirasın açıldığını öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar bakımından ise atamanın kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Kritik nokta şudur: süre ölüm tarihinden değil, öğrenme tarihinden hesaplanır ve öğrenmenin ne zaman gerçekleştiği ispat konusudur. Bu nedenle ölüm haberinin alındığı yazışma, tebligat veya nüfus kaydı çıktısı dosyada saklanmalıdır.
Reddi Nereye Bildirmek Gerekir?
Mirasın reddi beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Uygulamada sık görülen hata, ret iradesinin icra dairesine, bankaya, alacaklıya ya da vergi dairesine bildirilmesidir; bu bildirimlerin hiçbiri geçerli bir ret sonucu doğurmaz. Ayrıca miras bırakanın ölüm anında ödemeden aciz hâlde olduğunun anlaşıldığı durumlarda, ret sonucu kanunen kabul edilen ayrı bir yol da gündeme gelebilir; bu yol süreye bağlı beyanla karıştırılmamalıdır.
Ret Hakkını Düşüren Davranışlar
- Terekeye ait taşınırları kendi malı gibi kullanmak veya devretmek
- Banka hesabından olağan cenaze giderlerini aşan çekim yapmak
- Miras bırakanın alacaklarını tahsil edip kendi hesabına aktarmak
- Tereke mallarını gizlemek ya da envanterden kaçırmak
Bu tür işlemler zımni kabul olarak değerlendirilebildiğinden, ret düşünülüyorsa üç aylık süre boyunca terekeye ilişkin her temas belgelenmeli ve zorunlu olmayan hiçbir tasarrufta bulunulmamalıdır.
İşlem Sırasını Kurmak
- Ölüm ve öğrenme tarihi yazılı olarak sabitlenir, üç aylık son gün takvime işlenir.
- Terekenin aktif ve pasifi için banka, tapu, trafik ve icra kayıtları taranır.
- Borç yükü belirsizse defter tutulması talebi değerlendirilir; bu talebin de kendi süresi vardır.
- Mirasçılık belgesinin noterden mi mahkemeden mi alınacağına dosya niteliğine göre karar verilir.
- Paylaşım aşaması, HMK usulüne göre açılacak dava türü belirlenerek planlanır.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Mirasçı sayısı, yurt dışı unsurları ve terekedeki mal türleri süreci belirgin biçimde değiştirebilir; işlem yapmadan önce dosyanıza özgü hukuki görüş almanız yararlı olacaktır.