Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile mirasçının saklı payı arasındaki dengeyi kuran özel bir dava türüdür. Uygulamada bu davanın en sık kaybedilme nedeni esasa ilişkin bir eksiklik değil, sürenin kaçırılmış olmasıdır. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde hesabı ve takvimi birlikte ele alır.
Saklı Payın Mantığını Kurmak
Tenkis hesabı, terekenin mevcut hâline değil, hesaben oluşturulan bir tabloya dayanır: mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığına, kanunda öngörülen bazı sağlararası kazandırmalar eklenir ve borçlar düşülür. Bu tablo kurulmadan yapılan talepler, çoğu zaman miktar yönünden eksik ya da fazla kalır. Saklı paylı mirasçının kim olduğu ise mirasçılık sıfatına göre değişir; her mirasçının saklı payı bulunmaz.
İki Süreyi Birlikte Takip Etmek
Tenkis davası hak düşürücü süreye tabidir. Saklı payının zedelendiğini öğrenen mirasçı bakımından öğrenmeden itibaren işleyen bir yıllık süre ile; her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı, diğer tasarruflarda mirasın açıldığı tarihten itibaren işleyen on yıllık süre birlikte gözetilir. Bu iki süreden hangisi önce dolarsa dava hakkı sona erer.
- Öğrenme tarihinin neye dayandığı dilekçede açıkça gösterilmelidir.
- Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tutanak tarih tespiti bakımından belirleyicidir.
- Süre riski varsa, hesap tamamlanmadan dava açılıp miktar sonradan netleştirilebilir.
Hangi Mahkeme, Hangi Dava
- Tenkis talebi asliye hukuk mahkemesinde görülür; sulh hukuk mahkemesi terekeye ilişkin bazı işlerde görevlidir.
- Mirasçılık belgesinin alınması ile tenkis davası farklı süreçlerdir.
- Muvazaa iddiası ile tenkis talebi hukuki temelleri farklı olduğundan ayrı ayrı kurgulanmalıdır.
- Terekeye ilişkin tedbir talepleri dava ile eşzamanlı değerlendirilmelidir.
Hesabı Ayakta Tutan Belgeler
Tapu ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri, şirket ortaklık payları ve mirasbırakanın son yıllarındaki devir işlemleri hesabın omurgasını oluşturur. Değer tespiti bakımından esas alınacak tarih tartışmalı olduğundan, bilirkişi incelemesinde hangi tarihin esas alınacağının dilekçede tartışılması gerekir.
Değerlendirme
Tenkis dosyalarında zaman, saklı paylı mirasçının aleyhine işleyen bir unsurdur; devir işlemleri üzerinden yıllar geçtikçe hem süre riski büyür hem de taşınmazlar üçüncü kişilere geçer. Bu nedenle mirasın açılmasının ardından tereke araştırmasının gecikmeden yapılması yerinde olur. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; mirasçılık yapınız ve yapılan kazandırmaların niteliği farklı bir yol gerektirebileceğinden bireysel hukuki değerlendirme almanız tavsiye edilir.