Vasiyetname bulunan terekelerde paylaşım, çoğu zaman belgenin içeriğinden çok hangi adımın hangi sırayla atıldığına bağlı olarak şekillenir. Açılma, tebliğ, itiraz ve tenkis aşamaları farklı mahkemelerde ve farklı sürelerde işler. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde vasiyetname sürecinin takvimini kurmayı amaçlar.
İlk Adım: Vasiyetnamenin Açılması
Vasiyetname, ölümden sonra sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılıp okunur. Bu işlem bir yargılama değil, tereke işlemidir; içeriğin geçerli olduğu anlamına gelmez. Açılma sonrasında ilgililere tebligat yapılır ve asıl süreler bu tebliğle işlemeye başlar. Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişinin belgeyi teslim etmemesi, sorumluluk doğurabilecek ayrı bir konudur.
İtiraz Yolları Birbirinin Yerine Geçmez
Vasiyetnameye yönelik itirazlar tek bir dava türünde toplanmaz; talebin adı yanlış konulduğunda sonuç alınamaz:
- İptal davası: Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekil eksikliği veya hukuka aykırı içerik iddialarına dayanır ve öğrenmeden itibaren işleyen sürelere tabidir.
- Tenkis davası: Vasiyet geçerlidir; ancak saklı paylı mirasçının payı zedelendiği için tasarrufun oranı indirilir.
- Tereke tespiti ve defter tutulması: Malvarlığının kapsamını belirlemeye yarayan koruma önlemleridir.
- Muvazaa iddiası: Ölünceye kadar bakma veya satış görünümlü devirlerde ayrı bir hukuki nitelendirme gerektirir.
Sulh Hukuk mu, Asliye Hukuk mu?
Yanlış merciye başvuru bu alanda sık görülür. Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin korunmasına yönelik önlemler ve vasiyetnamenin açılması sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Buna karşılık vasiyetnamenin iptali, tenkis ve mirasın paylaşılması gibi çekişmeli talepler asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aynı dilekçede hem koruma önlemi hem iptal talebi bir arada istendiğinde dosya bölünür ve zaman kaybedilir. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri belirleyicidir.
Süreleri Kaçırmamak İçin Sabit Noktalar
Vasiyetnameye ilişkin sürelerin başlangıcı çoğu kez tebliğ tarihidir; buna karşılık iptal sebebinin öğrenilmesi daha sonraya sarkabilir. Bu nedenle dosyada üç tarih ayrı ayrı tutulmalıdır: ölüm tarihi, vasiyetnamenin tebliğ tarihi ve iptal sebebinin öğrenildiği tarih. Mirasın reddi bakımından öngörülen süre ise bunlardan bağımsız işler ve terekenin borca batık olduğu hallerde kritik hale gelir.
Paylaşıma Geçmeden Önce
- Nüfus kayıtları ve mirasçılık belgesi temin edilir.
- Tapu, banka ve araç kayıtları üzerinden tereke envanteri çıkarılır.
- Ölüme yakın dönemdeki devirler ve sağlık kayıtları incelenir.
- İptal mi tenkis mi talep edileceği baştan kararlaştırılır.
- Paylaşım sözleşmesi ihtimali için tarafların menfaat dengesi değerlendirilir.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek içindir; vasiyetnamenin şekli, mirasbırakanın durumu ve terekenin yapısı sonucu değiştirebilir. Vasiyetname tebliğ edildiyse, süreler işlemeye başladığı için dosyanın vakit geçirmeden bir hukukçuyla incelenmesi yerinde olur.