Miras dosyalarında sıklıkla görülen tablo şudur: talep yerindedir, ancak açılan dava türü yanlış seçilmiştir ve bu nedenle süreler işlemeye devam eder. TMK ve HMK ekseninde bu rehber, vasiyetname bulunan terekelerde hangi talebin hangi mahkemeye ve hangi dava türüyle götürüleceğini ele alıyor.
Önce Sulh Hukuk: Açılma ve Tespit İşlemleri
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması, mirasçılara tebliği ve terekenin tespiti gibi işlemler çekişmesiz yargı kapsamındadır. Bu aşamada vasiyetnamenin geçerliliği esastan tartışılmaz; yalnızca belge açılır ve ilgililere bildirilir. Mirasçılık belgesi talebi de bu grupta değerlendirilir. Buradaki kararı, vasiyetnamenin geçerliliğinin onaylanması olarak yorumlamak yaygın bir yanılgıdır.
Sonra Asliye Hukuk: Çekişmeli Talepler
Vasiyetnamenin iptali, tenkis, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil ile mirasın paylaşılması gibi çekişmeli talepler genel mahkemede görülür. Bu davalarda husumetin kime yöneltileceği ayrıca önem taşır; tereke lehtarları ile mirasçıların dosyadaki konumu farklıdır. Yanlış davalıya yöneltilen dava, esas incelemesine geçilmeden sonuçsuz kalabilir.
Talebe Göre Yol Haritası
- Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı düzenlendiği düşünülüyorsa iptal davası gündeme gelir.
- Miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı iddia ediliyorsa, sağlık kayıtları ve tanık beyanları erken toplanır.
- Saklı pay ihlal edilmişse tenkis talebi ileri sürülür; bu talep iptal davasından bağımsız bir hukuki sonuç doğurur.
- Sağlığında yapılan devirlerde gerçek amaç mirastan mal kaçırmaksa muvazaa iddiası ayrı bir dava türüyle götürülür.
- Paylaşım tıkanmışsa ortaklığın giderilmesi yolu değerlendirilir.
Süreler ve Başlangıç Anı
İptal ve tenkis taleplerinde süreler, kural olarak ilgilinin tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği andan itibaren işlemeye başlar; ayrıca tasarrufun açılmasından itibaren işleyen üst süreler bulunur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada tartışmalı olduğundan, vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihi gösteren belge özenle saklanmalıdır. Süre geçtikten sonra tenkis talebinin savunma yoluyla ileri sürülmesinin mümkün olabileceği hâller ayrıca değerlendirilmelidir.
Belge ve Bilgi Toplama
Nüfus kayıt örneği, tapu ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri, miras bırakanın vasiyetname tarihine yakın dönemdeki sağlık dosyası ve varsa noter işlem kayıtları temel dayanaklardır. Ehliyet tartışması bulunan dosyalarda sağlık kurulu raporu talebi öngörülerek, geçmiş tedavi kayıtlarının hangi kurumlarda bulunduğu baştan tespit edilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi vermeyi amaçlar. Vasiyetnamenin türü, mirasçıların sıfatı ve terekenin içeriği dava türünü ve süreleri değiştirebileceğinden, dava açılmadan önce belge üzerinden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.