Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar, mirasçıların saklı payını zedelediğinde ortaya çıkan tablo tek bir davadan ibaret değildir. TMK ve HMK çerçevesindeki bu rehber, vasiyetnamenin açılmasından tenkis talebine uzanan zincirde hangi işlemin hangi mahkeme önünde yapılacağını ve sürelerin nasıl kurgulanacağını ele alır.
Aynı Vasiyetname, İki Ayrı Mahkeme
Vasiyetnamenin açılıp okunması, terekenin tespiti ve mirasçılık belgesi gibi işlemler çekişmesiz yargı niteliğindedir ve sulh hukuk mahkemesince yürütülür. Buna karşılık vasiyetnamenin iptali ile saklı payın zedelenmesi nedeniyle tenkis talebi çekişmeli davadır ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır.
Yanlış merci riski burada çok somuttur: sulh hukuk mahkemesindeki açılma dosyasına verilen dilekçede tenkis talebinin dile getirilmesi, süre koruyucu bir dava açılmış sayılmasını sağlamaz. Mirasçı, açılma tutanağını beklerken süresini tüketebilir.
Süre Nereden İşlemeye Başlar?
- Tenkis talebi bakımından süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği andan itibaren işler.
- Öğrenme iddiasından bağımsız olarak, vasiyetnamelerde açılma tarihine bağlanan uzun bir üst süre bulunur.
- Ölüme bağlı tasarruf yerine sağlararası kazandırma söz konusuysa başlangıç anı farklı değerlendirilir.
Bu nedenle açılma tutanağının tebliğ tarihi, dosyanın en önemli tarihlerinden biridir ve mutlaka belgeyle sabitlenmelidir.
Tenkis Hesabının Kurulması
- Tereke aktif ve pasifiyle listelenir; borçlar ayrıca gösterilir.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar tarih sırasıyla eklenir.
- Saklı paylı mirasçıların çevresi ve payları belirlenir.
- Tasarruf edilebilir kısım ile zedelenen miktar karşılaştırılır.
- Bölünebilir olmayan mallarda değer üzerinden denkleştirme seçeneği değerlendirilir.
Delil Tarafında Kritik Noktalar
Vasiyetnamenin şekil şartlarına uygunluğu, mirasbırakanın tasarruf ehliyeti ve iradesinin sakatlanıp sakatlanmadığı ayrı ayrı incelenir. Sağlık kayıtları, noter işlem dosyası, tanık beyanları ve tasarruf tarihine yakın dönemdeki resmî işlemler birlikte okunmalıdır. Ehliyet tartışması açılacaksa, tıbbi kayıtların dava açılmadan önce toplanması ileri aşamada zaman kazandırır.
Talep Kurgusunda Sıra
Uygulamada iptal ve tenkis talepleri çoğu zaman birlikte ileri sürülür; ancak bunlar farklı hukuki sonuçlar doğurur. İptal talebi kabul edilirse tasarruf bütünüyle etkisiz kalabilirken, tenkis yalnızca saklı payı aşan kısmı hedefler. Dilekçede kademeli talep kurulması, bir talebin reddi hâlinde diğerinin değerlendirilmesini sağlar.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tereke yapısı, mirasçı sayısı ve tasarrufun türü hesabı kökten değiştirebileceğinden, süre işlemeye başlamadan önce dosyanın uzmanlık gerektiren bir değerlendirmeden geçirilmesi yerinde olur.