Miras dosyalarında ilk belge çoğunlukla mirasçılık belgesidir; ancak saklı payı zedelenen mirasçı için asıl mesele bu belgeden sonra başlar. Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde ilerlerken, hangi işlemin hangi mercide yapılacağı karıştırıldığında hem masraf hem de süre kaybı doğar.
Mirasçılık Belgesini Kim Verir
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Ancak mirasçılık ilişkisi nüfus kayıtlarından doğrudan anlaşılamıyorsa, yabancılık unsuru varsa veya mirasçılar arasında çekişme bulunuyorsa noter bu belgeyi düzenlemez; talebin mahkemeye yöneltilmesi gerekir. Noterden ret alındıktan sonra mahkemeye gitmek zaman kaybettirdiğinden, dosyanın niteliği baştan değerlendirilmelidir.
Saklı Payın Zedelendiğini Anlamak
Saklı pay, kanunun belirli mirasçılara tanıdığı ve miras bırakanın tasarrufuyla ortadan kaldırılamayan asgari paydır. İhlal genellikle şu işlemlerde ortaya çıkar: ölüme bağlı tasarrufla terekenin büyük kısmının tek kişiye bırakılması, satış görünümü altında yapılan devirler, ölüme yakın dönemde yapılan bağışlamalar ve sigorta ya da banka hesapları üzerinden yapılan yönlendirmeler.
Tenkis Davasında Yer ve Zaman
Tenkis talebi, saklı payı aşan tasarrufun indirilmesini sağlar. Dava miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür; sulh hukuk mahkemesinden alınan bir belgeye dayanarak aynı mahkemede tenkis istenebileceğini düşünmek yanlıştır. Süre bakımından da iki ayrı ölçüt işler: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ve tasarrufun açılmasından itibaren işleyen uzun süre. Bu iki süreden hangisinin dolmak üzere olduğu, dava stratejisini belirler.
Tereke Belgelerini Toplamak
- Tapu kayıtları ve taşınmazların devir geçmişini gösteren akit tabloları
- Banka hesap hareketleri ile ölüme yakın dönemdeki para transferleri
- Varsa vasiyetname, miras sözleşmesi ve noter işlem örnekleri
- Araç, şirket payı ve alacak kayıtlarına ilişkin resmî belgeler
- Devir işlemlerinde ödeme yapıldığını gösteren ya da yapılmadığını ortaya koyan kayıtlar
Sık Rastlanan Mercii Hataları
Terekenin tespiti, mirasın reddi, mirasçılıktan çıkarmanın iptali ve tenkis birbirinden ayrı taleplerdir; hepsinin tek dilekçeyle aynı mahkemeye yöneltilmesi çoğu zaman ayrılma veya görevsizlik kararıyla sonuçlanır. Mirasın reddi gibi kısa süreye bağlı işlemler ise gecikince telafisi güç sonuç doğurur.
Her tereke kendi belge düzenine sahiptir ve tek bir şablon tüm dosyalara uymaz. Miras bırakanın vefatının ardından belgeleri toplarken bir hukukçudan süre ve merci haritası çıkarmasını istemeniz, sonraki aşamaları belirgin biçimde kolaylaştırır.