Miras dosyalarında ilk adım genellikle mirasçılık belgesinin alınmasıdır; ancak asıl kritik olan, terekenin borç durumunu değerlendirmek için tanınan kısa sürenin farkında olmaktır. TMK mirasın reddi için hak düşürücü bir süre öngörür ve bu beyan yalnızca belirli bir mercie yapıldığında sonuç doğurur. HMK ise bu işlerin hangi usulle görüleceğini belirler.
Mirasçılık Belgesini Kim Verebilir?
Mirasçılık belgesi, kural olarak noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Ancak nüfus kayıtları mirasçılık ilişkisini göstermeye yeterli değilse, mirasçılık bir vasiyetname ya da miras sözleşmesine dayanıyorsa veya dosyada yabancılık unsuru varsa noter belge düzenleyemez; bu hâllerde yetkili merci sulh hukuk mahkemesidir. Notere yapılan ve reddedilen başvurunun ardından mahkemeye gidilmesi çoğu kez haftalar kaybettirir.
Üç Aylık Ret Süresini Başlatan An
Yasal mirasçılar bakımından ret süresi, mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren işler. Vasiyetname ile atanmış mirasçılarda başlangıç anı, atamanın kendilerine resmen bildirildiği tarihtir. Süre hak düşürücü olduğundan, terekenin araştırılmasının tamamlanmamış olması gecikmeyi mazur göstermez. Bu nedenle ölüm tarihinden hemen sonra banka, tapu, trafik ve icra kayıtlarının taranması gerekir.
- Terekenin aktif ve pasifi ayrı ayrı listelenmelidir.
- Mirasbırakan aleyhine derdest takip ve davalar sorgulanmalıdır.
- Kefalet ve teminat ilişkileri özellikle araştırılmalıdır.
- Terekeye ilişkin tasarrufta bulunmak, reddi engelleyebileceğinden dikkat edilmelidir.
Ret Beyanının Muhatabı ve Şekli
Mirasın reddi, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve tutanağa geçirilir. Uygulamada notere, tapu müdürlüğüne ya da bankaya yapılan bildirimlerin ret sonucu doğurduğu sanılır; bu işlemler hukuken ret beyanı yerine geçmez ve üç aylık süre bu sırada tükenir. Ret beyanının kayıtsız ve şartsız olması gerekir; kısmi ya da koşula bağlı ret geçerli sayılmaz. Reddin sonuçları diğer mirasçılar ve altsoy bakımından da değerlendirilmelidir.
Terekenin Borca Batık Olduğu Hâller
Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aciz hâlde olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse, miras süreye bağlı bir beyan olmaksızın reddedilmiş sayılır. Bu durumda alacaklıların talepleri karşısında mirasçının açacağı yol, terekenin borca batık olduğunun tespitidir. Ayrıca terekenin durumunun anlaşılabilmesi için defter tutulmasını istemek de mümkündür; bu talep için kanunda daha kısa özel bir süre öngörülmüştür ve defter tutulması süreye ilişkin sonuçları değiştirir.
Miras dosyalarında ilk üç ayda atılan adımlar sonraki yılların tamamını belirler. Terekenin yapısını netleştirmeden karar vermemek ve süre işlerken hukuki değerlendirme almak, sonradan telafisi güç sonuçların önüne geçer.