Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, saklı paylı mirasçıların hakkını zedelediğinde tenkis gündeme gelir. TMK'nın saklı paya ilişkin düzeni ile HMK'nın ispat kuralları burada iç içe çalışır: hakkın varlığı kanundan gelir, ancak kazandırmanın yapıldığı, değeri ve zamanı mirasçı tarafından ortaya konulmalıdır. Bu rehber, tenkis ve paylaşım taleplerinde en çok kaybettiren noktayı, yani kayıt eksikliğini ele alır.
Terekenin Fotoğrafını Çekmek
Tenkis hesabı, ölüm anındaki tereke üzerinden değil; kazandırmalar eklenerek oluşturulan farazi bir hesap üzerinden yapılır. Bu nedenle ilk iş, hem ölüm anındaki malvarlığını hem de sağlığında çıkan değerleri listelemektir. Taşınmazlar, banka hesapları, şirket payları, araçlar, alacaklar ve borçlar ayrı başlıklar altında toplanmalı; her kalem için dayanak kayıt not edilmelidir.
Sağlararası Kazandırmaların İzini Sürmek
- Tapu müdürlüğünden alınacak, miras bırakanın tüm devirlerini gösteren kayıt
- Banka hesap hareketleri ve kiralık kasa kayıtları
- Ticaret sicilinde pay devri işlemleri
- Araç tescil geçmişi
- Sigorta poliçeleri ve lehtar bilgileri
Devrin görünürde satış olarak yapılmış olması tek başına belirleyici değildir; bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, ödendiyse kaynağının ne olduğu incelenir. Bedelin ödendiğine dair banka kaydı bulunmayan devirler, tartışmanın merkezine oturur.
Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi Varsa
Ölüme bağlı tasarruf bulunan dosyalarda, tenkis talebi ile tasarrufun geçersizliğine ilişkin iddialar aynı şey değildir. Ehliyet, şekil ve irade sakatlığı iddiaları farklı delillerle yürütülür: sağlık kayıtları, düzenleme anındaki tanıklar ve varsa noter kayıtları. Bu iki hattı aynı gerekçeyle karıştırmak, her ikisinin de zayıf kalmasına yol açar. Talep sıralaması dilekçede kademeli kurulmalıdır.
Değerleme Anı ve Hesap Yöntemi
Tenkiste sonucu belirleyen en teknik başlık değerlemedir. Hangi malın hangi tarihteki değeriyle hesaba katılacağı, taşınmazlarda emsal araştırmasının nasıl yapılacağı ve şirket paylarında hangi yöntemin kullanılacağı sonucu belirgin biçimde değiştirir. Talep dilekçesinde yalnızca sonuç tutar değil, hesabın hangi yönteme göre kurulduğu da açıklanmalıdır; aksi hâlde bilirkişi incelemesi tarafların iddiasından bağımsız bir çerçevede yürür.
Paylaşım Aşamasına Geçerken
Tenkis ile paylaşım talepleri birlikte yürütüldüğünde, hangi malın kime özgüleneceği ve fiilî kullanım durumunun ne olduğu ayrıca gösterilmelidir. Terekedeki bir taşınmazı yıllardır kullanan mirasçının durumu, paylaşımın şeklini etkileyebilir. Bu kullanımın süresi ve kapsamı belgelenmediğinde, iddia soyut kalır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Mirasçılık sıfatı, kazandırmaların türü ve terekenin yapısı sonucu değiştirdiğinden, somut dosyanız için bir hukukçudan görüş alınması önerilir.