Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, saklı paylı mirasçıların hakkını zedeleyecek ölçüye ulaştığında tenkis gündeme gelir. Bu davalarda tartışma çoğunlukla hukuki nitelik üzerinde değil, terekenin nasıl hesaplandığı üzerinde yoğunlaşır. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde hesap ve süre denetimini ele alır.
Saklı Payın Hesaplanma Mantığı
Tenkis hesabı, ölüm anındaki mevcut terekeye, miras bırakanın sağlığında yaptığı ve hesaba katılması gereken kazandırmaların eklenmesiyle başlar. Bulunan tutar üzerinden mirasçıların yasal payı, ardından saklı payı belirlenir. Bu nedenle davanın temeli aritmetik bir çalışmadır ve eksik bir kazandırma kalemi tüm sonucu değiştirir.
Tereke Tablosunu Kuran Belgeler
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
- Tapu, araç ve banka hesap sorgu sonuçları
- Ölümden önceki dönemi kapsayan hesap hareketleri
- Bağış, devir ve satış işlemlerine ilişkin resmî senetler
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi örneği
- Şirket ortaklığı ve pay devri kayıtları
Süre: Bir Yıl ve On Yıl
Tenkis talebi, saklı paylı mirasçının payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık süreye tabidir. Bunun yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinden itibaren işleyen on yıllık üst süre bulunur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği tartışmaya açık olduğundan, mirasçının bilgi edindiği anı gösteren kayıtların saklanması gerekir.
Hazırlık Sırası
- Mirasçılık belgesi çıkarılır ve mirasçılar arasındaki paylar tespit edilir.
- Miras bırakanın son yıllardaki tüm devir işlemleri kronolojik olarak listelenir.
- Her devir için gerçek bedel ödenip ödenmediği araştırılır.
- Kazandırmanın niteliği, denkleştirmeye mi tenkise mi tabi olduğu ayrıştırılır.
- Değer tespiti için bilirkişi incelemesi talebi dilekçede açıkça belirtilir.
Muvazaa ile Tenkisin Kesiştiği Nokta
Görünürde satış olarak yapılan ancak gerçekte bağışlama niteliği taşıyan işlemlerde, talebin tenkis mi yoksa muvazaaya dayalı tapu iptali mi olarak kurulacağı ayrı bir tercih konusudur. İki talebin ispat kurgusu ve süre rejimi farklı olduğundan, terditli talep imkânı erken aşamada değerlendirilmelidir. Aksi hâlde yargılama ilerledikten sonra yapılan nitelendirme değişikliği zaman kaybına yol açar.
Değer Tespitinin Zamanlaması
Kazandırma konusu taşınmazın değeri, işlem tarihinden bu yana önemli ölçüde değişmiş olabilir. Hangi tarihteki değerin esas alınacağı hesabın sonucunu doğrudan etkilediğinden, bu hususun dilekçede tartışılması gerekir. Değer artışına ilişkin karşılaştırmalı veriler, bilirkişi incelemesinin sağlıklı yapılmasını kolaylaştırır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Miras hesapları her dosyada farklı unsurlar içerdiğinden, süre dolmadan bir hukukçuya başvurmanız önem taşır.