Saklı paylı mirasçı, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar nedeniyle payının zedelendiğini düşündüğünde tenkis davasına başvurur. Bu davanın en kırılgan yanı, esasa ilişkin haklılıktan önce gelen iki teknik konudur: hangi mahkemenin yetkili olduğu ve saklı pay hesabının hangi belgelerle kurulacağı. TMK ve HMK çerçevesinde bu iki konu birlikte planlanmalıdır.
Yetki: Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri
Miras hukukundan doğan davalarda yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesindir. Mirasçıların yaşadığı yer, taşınmazın bulunduğu il veya davalının adresi kural olarak sonucu değiştirmez. Son yerleşim yeri tartışmalıysa nüfus kayıt örneği, adres kayıt sistemi bilgisi ve ölümden önceki resmi yazışmalar bu noktayı ispat için kullanılır. Görev bakımından dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Tenkis Sırası ve Kazandırmanın Türü
Tenkis rastgele değil, kanunun belirlediği sıraya göre yapılır. Önce ölüme bağlı tasarruflar, ardından sağlararası kazandırmalar tenkise tabi tutulur; sağlararası kazandırmalar arasında ise en son tarihli olandan başlanarak geriye doğru gidilir. Bu sıralama, birden fazla devrin bulunduğu terekelerde talebin nasıl kurulacağını belirler. Kazandırmanın bağış mı, satış görünümlü bir devir mi olduğu ayrıca tartışılır; ikinci hâlde muvazaa iddiası tenkisten farklı bir hukuki temele oturur ve iki talebin karıştırılmaması gerekir.
Bir Yıl ve On Yıllık Süreler
Tenkis davası, saklı paylı mirasçının payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu sürenin dışında, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinden itibaren işleyen on yıllık üst sınır bulunur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada uyuşmazlık konusudur; bu nedenle veraset ilamı, tapu sorgusu ve banka bilgi taleplerinin tarihleri kayıt altına alınmalıdır.
Hesabı Ayakta Tutan Kayıtlar
- Terekenin ölüm anındaki tam dökümü: tapu, araç, banka hesabı, şirket payı ve alacaklar
- Sağlığında yapılan devirlere ilişkin tapu akit tabloları ve tarihleri
- Kazandırma konusu malların değerlendirme tarihindeki değerine ilişkin veriler
- Mirasbırakanın borçlarını ve cenaze giderlerini gösteren belgeler
- Denkleştirme tartışması doğuracak önceki devirlere ilişkin kayıtlar
Terekenin Tespiti Bir Ön Adım Olabilir
Kazandırmaların kapsamı bilinmiyorsa, tenkis talebini şekillendirmeden önce terekenin tespitine yönelik ayrı bir başvuru yapılması yararlı olur. Böylece dava, eksik bilgiyle ve düşük bir bedel üzerinden açılmaktan kurtulur.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Mirasçılık sıfatı, kazandırmanın niteliği ve sürelerin başlangıcı her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, tenkis talebinden önce bir hukukçuyla hesaplama yapılması önerilir.