Bir yakının vefatından sonra atılan ilk adımlar, çoğu zaman terekenin ileride nasıl paylaşılacağını da belirler. TMK ve HMK çerçevesinde mirasçılık belgesinin nereden alınacağı ve mirasın reddi için öngörülen üç aylık sürenin ne zaman başladığı, birbirine bağlı iki teknik sorudur.
Mirasçılık Belgesini Nereden Alabilirsiniz?
Halk arasında veraset ilamı denilen mirasçılık belgesi, kural olarak noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Ancak nüfus kayıtları mirasçılığı açıkça göstermiyorsa, yabancılık unsuru varsa veya mirasçılık sıfatı çekişmeliyse noter belge düzenlemez; bu hallerde mahkemeye başvurmak gerekir. Belgenin içeriğine itiraz eden mirasçı ise iptal ve yeniden düzenleme talebiyle dava açabilir.
Üç Aylık Ret Süresi Ne Zaman Başlar?
Mirasın gerçek reddi için üç aylık süre öngörülmüştür. Bu sürenin başlangıcı herkes için aynı gün değildir:
- Yasal mirasçılar bakımından, mirasbırakanın ölümünü ve kendilerinin mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren işler.
- Atanmış mirasçılar bakımından, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih esas alınır.
- Süre içinde ret beyanı, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve kayda geçirilir.
Terekeye ait bir malı sahiplenmek ya da olağan yönetim dışına çıkan işlemler yapmak, ret hakkının kaybına yol açabilir; bu nedenle karar verilene kadar tereke malvarlığına dokunulmamalıdır.
Hükmen Reddi Ayırt Etmek
Mirasbırakan ölümü anında ödemeden aciz halindeyse ve bu durum resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu halde üç aylık süre işlemez; mirasçılar, alacaklıların takibiyle karşılaştıklarında her zaman terekenin borca batık olduğunun tespitini isteyebilir. Aciz halini gösteren belgeler, ödenmemiş takip dosyaları ve malvarlığı sorgu çıktıları bu dosyanın esasını oluşturur.
Yetki: Son Yerleşim Yeri
Mirasın reddine ilişkin beyan ve terekeye yönelik koruma tedbirleri bakımından, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi yetkilidir. Ölümün başka bir ilde gerçekleşmiş olması bu ölçütü değiştirmez; belirleyici olan yerleşim yeridir.
Süreyi Kaçıranlar İçin Kalan Seçenekler
Terekenin durumu belirsizse, ret süresi dolmadan resmi defter tutulması istenebilir ve bu talep kanunda öngörülen kısa süre içinde yapılmalıdır. Defter sonucuna göre mirasçı, kaydedilen borçlarla sınırlı sorumlulukla mirası kabul edebilir. Bunun dışında mirasın resmi tasfiyesi yolu da değerlendirilebilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçevedir; ölüm tarihi, mirasçıların öğrenme anı ve terekenin yapısı sonucu değiştirir. Süreler kısa olduğundan, nüfus kaydı ve malvarlığı bilgileriyle birlikte vakit geçirmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.