Bir vasiyetnamenin varlığı öğrenildiğinde mirasçıların önünde birden fazla ve birbirinden bağımsız takvim işlemeye başlar. Bunlardan biri mirasın reddine ilişkin üç aylık süredir; diğerleri vasiyetnamenin geçerliliğine ve saklı paya ilişkin taleplerin kendine özgü süreleridir. Bu takvimlerin karıştırılması, TMK kapsamında var olan bir hakkın kullanılamaz hale gelmesine yol açar.
Üç Aylık Süre Neyi Kapsar
Mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre, yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri andan; vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği andan işlemeye başlar. Bu süre hak düşürücüdür ve tereke borca batıksa özel kurallar devreye girer. Vasiyetnamenin iptali veya tenkis talepleri ise bu süreyle ilgisizdir; onlar için ayrı süreler öngörülmüştür ve öğrenme anına bağlı olarak hesaplanır.
Vasiyetnamenin Açılması Ayrı, İptali Ayrı Süreçtir
Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere okunması, çekişmesiz yargı işi olarak sulh hukuk mahkemesinde yürütülür. Bu aşama vasiyetnamenin geçerli olduğunu tespit etmez; yalnızca içeriğinin ilgililere duyurulmasını sağlar. Vasiyetnamenin iptali, tenkis ve miras sebebiyle istihkak davaları ise çekişmeli yargıya tabidir ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Açılma aşamasında yapılan bir bildirimin, iptal davası bakımından yeterli sayılacağı varsayımı yaygın bir hatadır.
Kesin Yetki Kuralı
Miras davalarında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural kesindir. Mirasçıların ikamet ettiği yer ya da taşınmazın bulunduğu yer belirleyici değildir. Son yerleşim yerinin tespiti tartışmalıysa, nüfus kayıtları, sağlık kuruluşu kayıtları ve resmi yazışmalar üzerinden somutlaştırılmalıdır; aksi halde dosya yetki yönünden geri döner.
Delil Eksikliğinin Miras Dosyalarında Görünümü
- Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte ehliyet durumunu gösteren sağlık kayıtlarının istenmemesi
- El yazılı vasiyetnamede yazı ve imza incelemesi için karşılaştırma belgesi sunulmaması
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerin tapu ve banka kayıtlarıyla izlenmemesi
- Tereke mevcudunu gösteren kayıtların toplanmaması
- HMK kapsamında tanık deliline dayanılırken tanıkların hangi olguyu bileceğinin belirtilmemesi
Sıralı Hareket Planı
- Ölüm tarihi, öğrenme tarihi ve varsa tebliğ tarihi ayrı ayrı sabitlenir.
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği temin edilir.
- Terekenin borca batık olup olmadığı ön değerlendirmeye tabi tutulur.
- Vasiyetnamenin şekil ve ehliyet yönünden denetimi yapılır.
- Saklı pay hesabı çıkarılarak tenkis talebinin kapsamı belirlenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Miras uyuşmazlıklarında süreler farklı anlardan işlemeye başladığından, vasiyetname öğrenilir öğrenilmez belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yapılması önerilir.