Miras uyuşmazlıklarında iki ayrı süreç birbirine karıştırılır: mirasçılık belgesinin alınması ile saklı payın korunmasına yönelik davalar. Birincisi kural olarak çekişmesiz bir işlem, ikincisi ise kesin yetki kuralına ve hak düşürücü süreye tabi bir davadır.
Mirasçılık Belgesi Nereden Alınır?
Mirasçılık belgesi, koşulları varsa noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden istenebilir. Mirasçılar arasında yabancılık unsuru bulunması, nüfus kayıtlarının çelişkili olması veya mirasçılık sıfatının tartışmalı olması hallerinde noter bu belgeyi düzenlemez ve mahkemeye başvurmak gerekir. Belgeye itiraz edildiğinde uyuşmazlığın niteliğine göre görevli mahkeme değişebilir; bu nedenle iptal talebinde dayanılan sebep dilekçede net biçimde ortaya konulmalıdır.
Miras Davalarında Kesin Yetki
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, mirastan doğan davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili kılar. Kesin yetki, tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez ve mahkemece resen gözetilir. Tereke taşınmazlarının başka illerde bulunması bu kuralı değiştirmez. Son yerleşim yerinin adres kaydıyla örtüşmediği hallerde; sağlık kayıtları, fatura abonelikleri ve tanık beyanları ile fiili durum ortaya konulmalıdır.
Saklı Pay ve Tenkis Talebinin Zamanı
Türk Medeni Kanunu, altsoy ve eş gibi belirli mirasçılar için saklı pay güvencesi öngörür. Mirasbırakanın tasarruf oranını aşan kazandırmaları, saklı paylı mirasçının talebiyle tenkise tabidir. Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren işleyen ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayan süreler içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; geçtikten sonra tasarrufun ölçüsüzlüğü ileri sürülemez.
Delil Eksikliğinin En Sık Görüldüğü Noktalar
Miras dosyalarında ispat, çoğunlukla kurum kayıtlarının celbi ile sağlanır. Talep edilmesi gereken belgeler:
- Tapu müdürlüğünden mirasbırakan adına kayıtlı ve devredilmiş taşınmazların tarihli listesi
- Bankalardan hesap açılış-kapanış bilgileri, ölüm tarihine yakın dönem hareketleri ve kiralık kasa kayıtları
- Trafik tescil, şirket pay defteri ve vergi dairesi kayıtları
- Muvazaa iddiası varsa satış bedelinin ödendiğini gösteren kayıtlar ve emsal değer verileri
- Ehliyetsizlik iddiası varsa hastane ve sağlık kurulu dosyaları
Devir işlemlerinin üzerinden uzun süre geçtiğinde bazı kayıtlar arşive kalkar veya saklama süresi dolar; bu nedenle celp talepleri dava dilekçesiyle birlikte, tarih aralığı belirtilerek yapılmalıdır.
Terekenin Korunması
Yargılama uzun sürebileceğinden, terekedeki değerlerin elden çıkarılmasını önlemek için tedbir talep edilmesi ve gerektiğinde tereke tespiti istenmesi, sonraki aşamada ispat imkânını korur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Mirasçı sayısı, tasarrufun türü ve ölüm tarihi hesapları tümüyle değiştirdiğinden, saklı pay iddianız varsa süreler işlemeye başlamadan nüfus ve tapu kayıtlarıyla birlikte hukuki destek almanız yerinde olur.